Pulaar

J- Alla woni Joom am neeɗo mi woni jom binnde ɗe e neema Makko.
Woni daliil ɗuum ko daalol Alla: ( denndaangal jettooje ngoodanii Alla jom binnde). [ simoore Faatiha:2]

Jaabawol- Diine am ko islaam, ɗuum woni: jebbilanaade Alla ka tawhiid, e ɗowtaraade Mbo ɗoftaade, e hisde e sirku e yimɓe mum.
Alla Toowɗo O daali: ( tigi tigi diine ka Alla ko islaam...). [ Simoore Aali Imraana: 19].

Jaabawol- Muhamadu yo o his.
Alla Toowɗo O daali: ( Muhamadu ko nelaaɗo Alla...). [ Simoore Fathi:29 ].

Konngol wootadinde woni " laa ilaaha illal laahu" woni maana maggol ko dewateeɗo alah e goongo mbo wonah Alla.
Alla Toowɗo O daali: ( anndu tigi tigi alah(ndiga) dewateeɗo e goongo mbo wonah Alla). [Simoore Muhamadu:19].

Jaabawol- Alla hombo ka kammu e dow arsi, dow denndaangal tagaaɗe, Alla daali: ( Jurmotooɗo O, hombo ka arsi hombo hiilndi e njeyaandi makko 5) [Simoore Ɗaaha: 5]. Alla daali: ( ko kanko woni poolɗo e dow jiyaaɓe makko, ko kaŋko woni ñaañɗuɗo kumpatiiɗo 18) [Simoore An aam:18] .

Jaabawol: woni maana mum ko Alla nelii mbo wonande winndere nde beltinoowo jeertinoowo.
Ina waɗɗii:
1- ɗoftaade mbo ko o yamiri.
2- Gooŋɗinde mbo ko o habri ko.
3- waasde woopde mbo.
4- Alla rewiretaake si wonah ko O sariyini ko, ko ɗuum woni ñeemtinde sunno e accude bidaa.
Alla Toowɗo O daali: ( kala ɗoftiiɗo nelaaɗo o ɗoftiima Alla...)[ simoore Annisaa'i:80] Ceniiɗo O daali: (O wowlatah belaaɗe3. ɗum wonaah si wonah wahyu bahyaaɗo 4.) [Simoore Najmi : 3,4]. Tedduɗo Toowɗo O daali: ( woodanii on ka nelaaɗo Alla ñeemtanirgal moƴƴal, wonande oon joortiiɗo Alla e ñalngu cakkatiiɗo, o jaŋtii(siftori) Alla ko heewi 22) [Simoore Ahjaab: 21]

Jaabawol: O tagri en ko rewde Mbo, kaŋko tan denndadiijo alanaa Mbo.
wonah ngam belaaɗe e fijirde.
Alla Toowɗo O daali: ( Mi tagraani yimɓe e jinneeji si wonah yoɓe ndew Am 56). [Simoore Jaariyaati: 56].

Jaabawol : ɗuum ko innde renndinnde kala ko Alla yiɗi O wela ɗum, ummaade e konngi e golleeji birniiɗi e ɓannguɗi (peeñɗi).
Ɓannguɗi: Hono jaŋtaraade Alla e ɗemngal ummaade e subahinaade e yettude e mawninde, e juulde e hajju.
Birniiɗe: Hono wakkilaade e kulol e njoorto.

Jaabawol: ɓuri mawnude ko waɗɗii e men woni: Wootadinde Alla Toowɗo O.

Jaabawol1: Tawhiid Rubuubiya: ko oon woni gooŋɗinde wonde ko Alla woni tagɗo garsaqinoowo jeyɗo jiiloowo, kanko tan O alah denndadiijo.
2- Tawhiid Uluuhiya: oon woni teelɗinande Alla dewal, alah dewateeɗo e goongo mbo wonah Alla Toowɗo O.
3- Tawhiid inɗe e sifaaji: oon woni gooŋɗinde inɗe e sifaaji Alla Toowɗo garɗe e Quraana e sunna, ko aldah e yerinde wollo nanndinde wollo ɓolɗinde.
Daliil nooneeji tawhiid tati ɗi: daalol Alla Toowɗo O: ( Jom kammuuji e leydi e ko woni e hakkku- nde majji, rew Mbo muññoɗa e rewde Mbo, mbela haɗa annda tokoraajo wonande Mbo 56). [Simoore Mariyama: 65].

Jaabawol: ko sirku ɓuri mawnude, (sirku woni renndinde Alla e goɗɗum).
Alla Toowɗo O daali: ( Pellet Alla yaafataako nde O renndinte e goɗɗo kono hombo yaafo ko jaasi ɗuum mbo O haajani kala denndinɗo Alla e goɗɗo o fepandiima bakkaat njana). [Simoore Nisaa'i: 48] .

Jaabawol: Sirku woni: firlitande noonee e nooneeji dewe wonande mbo wonah Alla
Toowɗo.
Nooneeji sirku:
Sirku njano: hono ñaagaraade mbo wonah Alla Toowɗo O, wollo sujjande mbo wonah Alla, wollo hirsirde ko wonah Alla tedduɗo O.
Sirku tokooso: Oon woni hono woondirde ko wonah Alla, wollo jogaade piɓi, ɗuum woni ko haɓɓate ngam fooɗde nafoor wollo duñde lorlo, e seeɗo e yeengo, hono lobbinde juulde makko ngam yimɓe ndaara mbo.

Jaabawol: Hay goto anndah ko wirnii si wonah Alla gooto O tan.
Alla Toowɗo O daali: ( maaku, alah gannduɗo ko wirnii e nder kammuuji e leydi mbo wonah Alla, ɓe tinatah ndeɓe umminte 65). [ Simoore Namli: 65 ].

Jaabawol-1: Gooŋɗinde Alla Toowɗo O.
2- E malaykaaji Makko, (maako)
3- E defte Makko.
4- E Nelaaɓe Makko.
5- E ñalngu cakkatiingu.
6- E hoddira ko moƴƴi heen e ko boni heen.
Woni daliil ɗuum ko: hadiis Jibriilu lolluɗo ka Muslim, Jibriilu wii Annabi- yo o his-: " Habram ko woni iimaan, O maaki: Konde ngooŋɗinta Alla, e malaykaaji makko, e defte makko, e nelaaɓe makko, e ñalngu cakkatii- ngu,ngooŋɗina hoddira ko moƴƴi heen e ko boni heen"

Jaabawolo gooŋɗinde Alla Toowɗo O:
Ɗuum woni nde ngooŋɗinta wonde ko Alla tagma yeɗma, ko kaŋko woni jeyɗo jiiloowo tagaaɗe ɗe kaŋko tan.
Ko kanko woni dewateeɗo, alah dewateeɗo e goongo mbo wonah Makko.
Ko kanko woni deweteeɗo mawɗo timmuɗo mbo jettooje ngoodani, ina woodani mbo inɗe ɓurɗe moƴƴude, e sifaaji ɓurɗi toowde, O alah giƴiraawɗo, O nanndaani e hay ndiga.
Gooŋɗinde malaykaaji:
Koɗi tagaaɗi ɗi Alla tagiri annoore, ngam ɗi ndewa Mbo ɗi ɗofto jamirooje Makko ɗoftagol timmungol.
Ina e heɗi Jibriil yo o his, oon tellinoowo wahyu e dow Annabaaɓe.
Gooŋɗinde defte:
Ko ɗeen ngoni defte ɗe Alla tellini e Nelaaɓe Makko.
- Hono Quraana telliiɗo e Muhamadu-yo o his-.
- Injiil telliinde e Iisa yo o his.
-Tawraata : deftere telliinde e Muusa yo o his.
- Jabuura: Telliinde e Daawuuda yo o his.
- Ɗeri Ibraahiima e Muuusa: tellinaaɗi e Ibraahiima e Muusa.
Gooŋɗinde Nulaaɓe:
Ko ɓeen ngoni ɓe Alla neli e jiyaaɓe makko ngam ɓe nganndinaɓe, ɓe mbeltinira ɓe moƴƴere e aljanna, ɓe njeertinaɓe bone e yiite.
- Ɓuri e maɓɓe ko; Joman en pellital ko ɓeen ngoni:
Nuuhu yo kisal won e makko.
Ibraahiima yo kisal won e makko.
Muusa yo kisal won e makko.
Iisa yo kisal won e makko.
Muhamadu yo kisal won e makko.
Gooŋɗinde ñalngu cakkatiingu:
Kongu caggal maayde e nder yenaande, ñande darnga, ñande ummital e haasbeede, ka yimɓe aljanna ñiiɓata e galleeji maɓɓe yimɓe yiite(jaynge) kadi ñiiɓa e galleeeji maɓɓe.
Gooŋɗinde hoddira ko moƴƴi heen e ko boni heen:
Hoddiro: Ɗuum woni fiɓde wonde Alla ina anndi kala ko yanata e nde winndere, e wonde O winndii ɗum e Alluwal deenangal ngal, O welaa goodal mum e tagu mum.
Alla Toowɗo O daali ( Pellet min tagrii kala huunde e hoddiro 49)[Simoore Qamari] 49.
- Ɗuum ko e martabaaji nay ɗiin ngoni:
Gadanal ngal: ganndal Alla toowɗo O, ina e ɗuum ganndal makko gadingal kala huunde, ko adii de nde yanata e caggal de nde yani.
Daliil mum ko daalol Alla toowɗo o : ( Pellet ina woodani Alla ganndal darnga, hombo tellina faabo, hombo anndi ko woni e ranngaaji fittaandu annda kondu faggato, janngo fittaadu anndah hondi leydi ndu maayata, pellet Alla ko o ganndo kumpatiiɗo). [ Simoore Luqmaan: 34].
Ɗimmal ngal: Alla winndii ɗuum e Alluwal deenangal ngal, kala ko yani e ko yanoyta ina winnda ka Makko e nder deftere.
Daliil mum ko daalol Alla: ( Ina woodani mbo coktirɗe mbirniindi hay gooto anndah ɗe si wonah Kaŋko, hombo anndi ko woni e jeeri e ko woni e maayo, kaakalol yanatah si wonah hombo anndi ngol, wonah abbere e nder niɓɓe leydi wonah ko hecciɗi wonah ko yoori si wonah tawa ina e deftere feeñnde59). [Simoore An aam: 59].
Tataɓal ngal: Ngaal woni kala ko yani ko e haajaande Alla, hay huunde waɗatah e mum wollo e tagoore makko si wonah ko e haajaa- nde Alla Toowɗo O.
Daliil mum ko daalol Alla: ( wonande kala e mon kaajaaɗo nde o fooccoto, on kaajetaake si wonah Alla joom binnde ɗe haaje 29). [ Simoore Takwiir: 28, 29 ].
Nayaɓal ngal: Gooŋɗinde denndaangal goodaaɗi ko tagaaɗi, ɗi Alla tagi, O tagi jaatiiji e sifaaji e dille majji, e kala huunde e majji.
Daliil mum ko daalol Alla: ( Alla tagi on, e ko ngolloton ko 96). [Simoore Saafaati: 96 ].

Jaabawol: Ko haala Alla Toowɗo O, ko wonah tagaako.
Alla Toowɗo O daali: ( Si gooto e sirkuɓe ɓe hoɗi maa ma, hottu ɗum haa o nana haala Alla..). [Simoore Tawbati: 6].

Jaabawol : Sunna woni kala konngol wolla gollal, wolla qirrande wolla sifa tagu wolla jikku wonande Nelaaɗo, yo kisal won e makko.

Jaabawol: kala ko yimɓe cosi e diine, tawa ɗum alaano e yonto Annabi yo kisal won e makko e Wondiiɓe makko.
* En njaɓatah ɗum en nduttat ɗum.
Ngam konngol Annabi yo kisal won e makko. " Kala bida ko majjere" Ko Abu Daawuuda habri mbo.
Yeru mum ko: ɓeydude e dewe, hono ɓeydu- de e sallige lootngal nayaɓal, e waɗde gammu, ɗum jolaani ummaade e Annabi yo kisal won e makko.

jaabawol: alwlaa'u woni: yiɗde gooŋɗinɓe e wallude ɓe.
Alla Toowɗo O daali: ( Gooŋɗinɓe worɓe e gooŋɗinɓe rewɓe yogo e maɓɓe ko yiɗɓe yogo goɗɗo o) [ Simoore Tawbati: aaya 71].
albaraa'u woni: Añde heefereeɓe e tikkande ɓe.
Alla Toowɗo O daali: ( Woodani on ñeemtinorgal moƴƴal e Ibraahiima, e ɓeen wonduɓe e makko, nde ɓe mbii yimɓe munen de komin hisɓe e mon, e ko ndewaton ko, ko wonah Alla, min njeddii mon, ngañngu e tikkere feeñi hakkunde men cay, haa gooŋɗinon Alla gooto O). [Simoore Mumtahinati: 4].

Jaabawol: Alla jaɓatah diine mbo wonah diine islaam.
Alla Toowɗo O daali: ( kala mbo ɗaɓɓiri diine mbo wonah diine islaam o jaɓanetaake ko e pertuɓe o jeyete ñande laakara 85). [ Simoore Aali Imrana 85].

Jaabawol: Yeru konngol: yennude Alla wollo Nelaaɗo Makko yo o his.
Yeru golle: Hoynude kaamiil wollo sujjande mbo wonah Alla.
Yeru fiɓnde: Fiɓde woodeede potɗo reweede mbo wonah Alla Toowɗo O wollo fiɓde woo- deede tagɗo mbo wonah Alla Toowɗo O.

Jaabawol:
1- Naafiqaagu manngu: Ɗuum woni suuɗde keefeeru e feññinde iimaan.
Ngal yaltinat e islaam ngal jeya ko e keeferaagu manngu.
Alla Toowɗo O daali: ( Pellet naafiqeeɓe ɓe ngonata ko ɗo ɓuri leesɗude e yiite a dañantaaɓe ballo- 145-. [Simoore Nisa'i aaya 145].
2- Naafiqaagu tokoosu:
Yeru: Fende e luutndaade aadi e jamfaade hoolaare.
Ngal ɗo yaltintah e islaam, ngal jeya ko e bakkatuuji ɗi joom mum waawi leɓtireede.
Nelaaɗo yo jam e kisal won e makko maaki: " Maandeeji naafiqaagu ko tati: si o yeewtii o fena, si o fodii o luutndo, si o hoolaama o jamfo". Ko Bukaari e Muslim kabri mbo.

Jaabawol- Muhamadu yo jam e kisal ngon e makko maaki:
Alla Toowɗo O daali: ( Muhamadu wonah baaba hay gooto e mon, kono kay ko o nelaaɗo Alla e timmoode Annabaɓe...). [Simoore Ahjaab aaya 40] - Nelaaɗo yo kisal won e makko maaki. "Ko miin woni timmoode Annabaaɓe annabi aratah caggal am" Abu Daawuuda e Tirmiji e woɓɓe kabri mbo.

Jaabawol: Ɗuum woni kala ko Alla totti annabaaɓe tawa ina seeki aada ngam hollude gooŋɗude ɓe, yeru:
Seekeneede lewru wonande Nelaaɗo yo jam e kisal ngon e makko.
- Seekeneede maayo wonande Muusa yo jam e kisal ngon e makko, e yoolde Fir'awna e konuuji makko.

Jaabawol: Sahaabe woni: Kawruɗo e Nelaaɗo o gooŋɗani mbo o maayi e islaam.
Heɗen njiɗiɓe heɗen ñemmba ɓe, kamɓe ɓuri moƴƴude e yimɓe he caggal Annabaaɓe.
Ɓuri moƴƴude e maɓɓe ko: Lomtinooɓe naya ɓe:
Abu Bakri yo weluya Alla won e makko.
Umar yo weluya Alla won e makko.
Usmaan yo weluya Alla won e makko.
Aliyyu yo weluya Alla won e makko.

Jaabawol: Ɓeen ngoni suddiiɓe Annabi.
Alla toowɗo o daali: ( Annabi ɓuri haandude e gooŋɗuɓe ɓe e pittaali maɓɓe, suddiiɓe makko ko yummi-raaɓe maɓɓe). [ Simoore Ahjaab: aaya 6].

Jaabawol: En njiɗatɓe keetnenɓe e fiyakuuji men, ngañen añɓeɓe, mbaasen ɓurtinde e maɓɓe, ɓesngu Nelaaɗo woni suddiiɓe mak- ko e ɓiɓɓe makko e juulɓe jeyaaɓe Haasim e ɓiɓɓe Muɗɗalibi.

Jaabawol; Waɗɗi men e maɓɓe ko hormaade ɓe, e nanande ɓe e ɗoftaade ɓe siɓe ngoo- paani, e waasde yaltude e maɓɓe, e ñaagana- ɓe e laaɓande ɓe deedi ko suuɗi e ko feeñi .

Jaabawol: Aljanna, Alla Toowɗo O daali: (Pellet Alla ina naatna ɓeen gooŋɗinɓe ɓe ngolli golle moƴƴe aljannaaji ɗi caatli ndogata les majji...). [Simoore Muhamadu : 12]

Jaabawol: Yiite Alla daali: ( Ndeenee(kulee) yiite nge kuɓɓam mum woni yimɓe e kaaƴe nge heblanaama heefereeɓe 24). [ Simoore Baqara aaya: 24]

Jaabawol: Kulol woni: Hulde Alla e leɓte makko.
Njoorto: woni tijjaade baraaje Alla e yaafaawuyo e yurmeende makko.
Woni daliilu mum ko: Daalol Alla: ( Ɓeen ñaagatooɓe hoɓe ɗaɓɓira joom maɓɓe jokkorgal, hombo e maɓɓe ɓuri ɓallaade, hoɓe njoorto yurmeende makko hoɓe kula leɓte makko, pellet leɓte joom ma ko deeneteeɗe 57). [ Simoore Al Israa'i: aaya 57 ] Alla toowɗo O daali : ( habru jiyaaɓe am, pellet ko miin woni jaafatooɗo jurmotooɗo49. e pellet wonde leɓte am ɗe ngoni leɓte muusɗe 50). [ Simoore Al Hijri: 49, 50]

Jaabawol- Alla, Joomiraaɗo, Jurmotooɗo, Nanoowo, Ji'oowo, Ganndo, Jeɗoowo, Guurɗo, Mawɗo.... e ko wonah ɗum e inɗe e sifaaji ɓurɗi toowde.

Jaabawol- Alla: Woni deweteeɗo e goongo, kanko tan O alah denndadiijo.
Joomiraaɗo: woni tagɗo, jeyɗo, garsaginoo-wo( jeɗoowo), jiiloowo, kanko tan, senaare woodanii Mbo.
Nanoowo: woni mbo nanɗe makko piilti kala huunde, hombo nana kala sawtuuji, koɗi ceerti ko fof.
Ji'oowo: ji'oowo kala huunde, hombo yi'a kala huunde, foti nde famɗu wollo nde mawnu.
Ganndo: woni mbo ganndal mum fiiltii kala huunde, foti ko ka ɓenni wollo ko wona, wollo ko arata.
Jurmotooɗo: woni mbo yurmeende makko yaajani kala ko taga, e kala ko wuuri, kala jiyaaɓe e tagaaɓe ngoni ko e les yurmeende makko.
Jeɗoowo: woni jeɗoowo arsaqina denndaa- ngal tagoore ummaade e yimɓe e jinneeji e denndaangal daabeeje.
Guurɗo: woni guurɗo mbo maayatah, tagoore nde fof noon maayat.
Mawɗo: woni mbo timmal e manngu fof woodani e nder sifaaji makko e inɗe e golle makko.

Jaabawol: En njiɗatɓe, nduttaɗen e maɓɓe ko faati e naamne e joljole sariyankooje, en kaalatah e maɓɓe si wonah ko yooɗi, kala kaalɗo e maɓɓe ko yooɗaani, o wonaani e laawol.
Alla Toowɗo O daali: ( Alla ina ɓamta ɓeen gooŋɗinɓe ummaade e mon, e ɓeen tottaaɓe ganndal darajaaji, Alla ko kumpatiiɗo ko mbaɗaton ko). [Simoore Al Mujaadalati aaya 11]

Jaabawol: Ɓeen ngoni gooŋɗinɓe hulɓe Alla.
Alla Toowɗo O daali: ( ko noon waliyaaɓe Alla kulol woodanaani ɓe te ɓe cunataako 62. ɓeen gooŋɗinɓe ɓe ngoni hulɓe Alla 63). [Simoore Yuunus: 62-63]

Jaabawol: Iimaan ko bolle e golle e fiɓnde.

Jaabawol: Gooŋɗinde ina ɓeydoro ɗoftaare ina ustoro goopol.
Alla Toowɗo O daali: ( tigi tigi woni gooŋɗinɓe ko, ɓeen ɓe si Alla jaŋtaama ɓerɗe maɓɓe kula, si aayeeje Alla njaŋtaama e dow maɓɓe, ɗe ɓeydaɓe gooŋɗinde, hoɓe mbakkilo e joom maɓɓe 2). [Simoore Anfaali: 2]

Jaabawol: Woni de ndewata Alla, ellee haɗa mbo yi'a, si a yi'aani mbo, pellet hombo yii ma.

J- Golle ina njaɓe e dow sarɗeeji ɗiɗi :
1- Siɗe ngoni laaɓɗe ngam Alla.
2- Si ɗe ngonii e Sunna Nelaaɗo.

J- Ɗuum woni tuugnaade Alla ko faati e fooɗde nafoore e duñde lorla, wondude e nanngude e sababuuji.
Alla Toowɗo O daali: ( kala bakkaliiɗo e Alla, o yonii mbo..). [Simoore Ɗalaaqi: 3]
(Hasbuhu) woni o yonii mbo.

J- Ko moƴƴi: woni yamirde kala ɗoftaare Alla, ko boni: woni haɗde kala ko woni goopol Alla Tedduɗo O.
Alla Toowɗo O daali: ( on ngoni ɓurɓe moƴƴude e leƴƴi jaltinaaɗi ngam yimɓe, hoɗon njamira moƴƴere hoɗon kaɗa bonannde hoɗon ngooŋɗina Alla..). [Simoore Aali Imraana aaya 110]

J: Ko ɓeen wonɓe e ko Nelaaɗo wonno e Sahabaaɓe makko ka bolle e balle e fiɓnde.
Ɓe inniraama yimɓe sunna ngam rewdeɓe sunna nelaaɗo, ɓe ngoppi bida.
Dental (aljamaa'a): ɓe inniraama noon sabu renndude ɓe e goongo ɓe ceertaani.

J: Laaɓal woni ɓamtude taƴre, e iwde soɓe.
Laaɓal soɓe woni: nde juulɗo ittata soɓe e ɓanndu makko e comci makko e nokku ɗo o juulata ɗo.
Laaɓal taƴre : wonirta ko sallige wollo lootngal janaaba, tawa ko e ndiyam keelalam, wollo taamaamuyo, wonande oon mbo daña- ñi ndiyam, wollo o ronki ɗam huutoraade.

J- lootirde mbo ndiyam haa mbo laaɓa.
Tawi ko rawaandu mettii noon ɗum lootete laabi jeeɗiɗi gadanel ngel ko leydi laɓɓanirte.

Nelaaɗo yo kisal won e makko maaki: "Si maccuɗo juulɗo sallagiima" wollo "gooŋɗinɗo" o looti yeeso makko; yaltat e yeeso makko kala goopol ngol o ndaarduno gite makko wondude e ndiyam, wollo e sak- ket toɓɓere, si o looti juuɗe makko; yalta e juuɗe makko kala goopol ngol juuɗe makko njawlatono wondude e ɗaam ndiyam, wollo e sakket toɓɓere ndiyam- si o looti koyɗe mum; yaltat kala goopol ngol koyɗe mum njahno wondude e ɗaam ndiyam, wollo e toɓɓere sakkatiinde, haa o yalta hombo laaɓi e bakkatuuji". Ko Muslim habri mbo.

jaabawol:-Lootde newe juuɗe laabi tati.
Ngufƴaɗa, corɓinaɗa, piiɓtaɗa laabi tati.
Wofƴaade woni: wuufde ndiyam ndillinaa ɗam ngukkitaa ɗam.
Sorɓindaade woni: Fooɗirde ndiyam henndu faade nder hinere e junngo ñaamo.
Fiiptaɗa: ɗuum woni yaltinde ndiyam e hinere caggal sorɓinaade ko junngo nana noon mbaɗrata.
Refti loota yeeso laabi tati.
Refti loota juuɗe laabi tati haa heɓa mirfaqeeje.
Refti moomde hoore kuccitina juuɗe ma nduŋtinaaɗe, mooma noppi.
Refti loota koyɗe ma haa kolɓuli laabi tati.
Ko ɗum ɓuri timmude, ɗum tabati ummaade e Annabi e hadisaaji Bukaari e Muslim, Usmaan e Abullaahi Ibnu Jeydi kabriiɗi. Tabati kadi e Bukaari e woɓɓe:" Nelaaɗo sallagiima laawol laawol, o sallagiima kadi laabi ɗiɗi ɗiɗi" ɗuum woni: hombo lootatno kala tergal e terɗe sallige laawol wollo laabi ɗiɗi.

jaabawol:- Ɗiin ngoni ɗi sallige juulɗo sellatah si o accii gootel e majji.
1- Lootde yeeso ina e ɗuum noon wufƴaade e sorɓinaade.
2- Lootde juuɗe haa mirfaqeeje(coɓɓuli).
3- Moomde hoore ina jeya e ɗuum noon noppi ɗi.
4- Lootde koyɗe haa heɓa kolɓuli.
5- Rewandirde hakkunde terɗe, nde o lootata yeeso, refti juuɗe, refti moomde hoore, refti lootde koyɗe.
6- Jokkondirde: ɗuum woni salligaade e waktu jokkondirɗo, ko aldah e seerndude haa terɗe cojja.
Hono nde o salligto feccere sallige, o timmi- na e waktu goɗɗo, sallige makko sellatah.

jaabawol:Sunnaaji sallige: Ɗiin ngoni ɗi juulɗo waɗata, o heɓa baraaje ɓeydiiɗe, si o acciiɗe; o alah bakkaat, sallige makko selli.
1- Wiide bismillaahi.
2- Soccaade.
3- Lootde newe.
4- Jaartude peɗeeli.
5- Lootngal ɗimmal e tataɓal wonande terɗe ɗe.
6- Fuɗɗoraade ñaamo.
7- Innude Alla caggal salligaade. " mbeɗa seedo deweteeɗo e goongo alah si wonah Alla, kanko gooto, denndadiijo alanaa Mbo, mbeɗa seedo Muhamadu ko Nelaaɗo Alla".
8- Juulde darɗe ɗiɗe caggal ɗuum.

jaabawol:- Ko yaltiri gootel e jaltirɗe ɗiɗe ɗeen (ngoni ndewaagu ngoraagu) e kuutol , foti ko e coofe wollo doodi wollo henndu.
Ɗaanaade wollo haangeede ma fekkorde.
Ñaamde teew ngeloobo.
Memtaraade kaake ma wollo dote ma, tawa junngo ko aldah e heedo.

jaabawol:- Taamaamuyo woni: huutoraade leydi e ko wonah leydi ko woni e dow leydi, si ndiyam ronkaama wollo ɗam hora huutoree -de.

Jaabawol: Fiydi leydi fiyannde wootere, nder newe juuɗe, e moomde yeeso, e ko ɓanngi e newe, laawol gootol.

Jaabawol: Denndaangal ko firtata sallige ina firta taamaamuyo.
Si ndiyam dañaama.

Jaabawol: Kuffeeje ngoni: Ko ɓoornate e koyɗe tawa ko nguru.
Kawaseeje ngoni: Ko ɓoornate e koyngal tawa wonah nguru.
Ina sarayina moomde e dow majje gaa e lootde koyɗe.

jaabawol: Newnande e hoybinande jiyaaɓe ɓe, haa teeŋti noon e yontaaji ɓuuɓol e dabbunde e ɗatngal, yonto cattoowo ɓoorde kuffeeje.

Jaabawol:1 Nde o ɓoornoto kuffeeje ɗe e laaɓal, ɗuum woni ɓoornaade ɗe caggal sallige.
2- Nde kuffeeje ɗe ngonata laaɓɗe, dagataa- ko moomde e coɓɗe.
3- Nde ɗe ngonata cuurooje nokku parlaaɗo lootde mbo e nder sallige.
4- Nde moomgol ngol wonata e yonto dottaa- ɗo, wonande ñiiɓɗo mbo wonah ɗatniiɗo: ñalawma e jemma, tawi ko ɗatniiɗo: ko balɗe tati e jemmaaji majje.

jaabawol: Mbaadi moomde woni: Nde o waɗata peɗeeli makko leppiniraaɗi ndiyam e dow peɗeeli pele koyɗe mum o rewnaɗe haa e korle makko, o moomra koyngal ñaamal junngo mum ñaamo, nana ngo ne junngo mum nana, o seernda peɗeeli makko si o moomi o firlataako.

Jaabawol:1- Gasde yonto moomgol, dagaaki moomde e kuffeeje caggal gasde yonto moomgol ngol sariya dotti, ñalawma gooto e jemmo mum wonande ñiiɓɗo e balɗe tati wonande ɗatniiɗo.
2- Ɓoorde kuffeeje ɗe si ɓoorniiɗo kuffeeje ɓooriiɗe wollo o ɓoori heen gooto moomgol mum boni.

Jaabawol: Juulde ko rewerirde Alla konnguɗi e golle keeriiɗe, fuɗɗorteende habbirde, gasnirteende silminde.

Jaabawol: Juulde ko farilla e kala juulɗo.
Alla Toowɗo O daali: (pellet juulde ko farilla e dow gooŋɗinɓe e yonto dottaaɗo103). [Simoore Nisaa'i aaya:103].

jaabawol:- Accude juulde ko kefeeru, Nelaaɗo maaki:
" Woni aadi hakkunde men e maɓɓe ko juulde, kala gaccuɗo nde o woni keefeero".
Ko Ahmadu e Tirmiji e woɓɓe kabri mbo.

Jaabowol: Ko juulɗeele joy(jowi) e kala ñalawma e jemmo mum, juulde subaka darɗe ɗiɗe, e tiisbaar darɗe nayi, e juulde takkusan darɗe nayi, e juulde futura darɗe tati, e juulde geeƴe darɗe naye.

Jaabawol:: Islaam nde sellantah e keefeero.
2- Hakkille; nde sellantah e kaangaaɗo.
3- Heɓtinde, juulde sellantah cuklel ngel heɓtinaani.
4- Anniyaade.
5- Naatde waktu juulde.
6- Laaɓde e taƴre.
7- Laaɓde e soɓe.
8- Suurde awra.
9- huccitde huccatirde (qibla).

Jaabawol:- koɗi sappo e nayi, hono no ardirta nih:
1- Daraade e farilla wonande kattanɗo.
Habbirde habbiraandu harmanirdu, ko ɗuum woni wiide: Allaahu akbar.
Janngude Faatiha.
Rukuu'u, o fortat keeci makko o waɗa hoore makko ina heen fotondiri.
Ɓamtaade e rukuu'u.
Fotandirde haɗa woni dariiɗo.
Sujjude, e huɓinde tiinde makko, e hinere makko, e koppi makko, e ceɓe peɗeeli makko ka nokku sujuudu makko.
Ɓamtaade ummaade e sujuud.
Jooɗaade hakkunde cujjanɗe ɗiɗe ɗe.
Woni sunno ko de o joɗoto hombo werti koyngal nanal ngal, o darna ñaamal ngal, o huccina ngal Qibla (huccatirde.)
Deeƴde, ɗuum woni deeƴde e kala jookdu golleyankeeru.
Tahiyaade sakkatiinde.
Jooɗonaade ɗuum.
Calminaali ɗiɗi: Ɗum woni nde o wi'ata laabi ɗiɗi " assalaamu aleykum wa rahmatullaahi wa barakaatu hu".
Rewandirde doosɗe ɗe- hono no kaalduno ɗen-, si o sujji ko adi rukuu'u hombo tewi (teyi) juulde mum boni, tawi o yejjit waɗɗiimo mbo ruttaade e rukuu'u he, refti o sujja.

J- Baɗɗiiɗi juulde ko jeetati garooji ɗi:
1- Kabbiraali ɗi ngonah habbiraandu harmanirdu.
2- Wiide: sami'allaahu liman hamida hu, wonande imaam e teelɗuɗo.
3- Wiide: rabbbana walakal hamdu.
4- Wiide: subhaana rabbiyal ajiim. laawol gootol e rukuu'u he.
5- Wiide: subhaana rabbiyal aala. laawol gooto e sujuud he.
6- Wiide: " rabbigfir lii" e hakkunde sujuudaaji ɗiɗi ɗi.
7- Tasahhud gadana o.
8- Jooɗonaade Tasahhud gadana o.

J- Koɗi sappo e go'o sunna, hono ko arata ko:
1- Wiide caggal habbiraandu harmanirdu:" subhaanaka allaahumma wa bi hamdika, wa tabaaraka ismuka, wa ta'aalaa jadduka, wa laa ilaaha gayruka" nde ñaagunde honde innire ñaagunde udditinaade.
2- Moolaade.
3- Wiide bismillaahi.
4- Wiide: Aamiin.
5- Janngude simoore caggal faatiha.
6- Ɓannginde jaŋde wonande imaam.
7- Wiide caggal yettude:" mil'u samaawaati, wa mil'ul ardi, wa mil'u maa shiita min sey'in baadu".
8- Ko ɓeydii e subahinaade ka rukuu'u. ɗuum woni subahinaade ɗimmere e tataɓere, e ko ɓeydi ɗuum.
9- Ko ɓeydi e subahinaade ka sujuudu.
10- Ko ɓeydi e laawol e konngol hakkunde sujuddaaji ɗiɗi ɗi "rabbigfir lii".
11- Juulde e koreeji mbo kisal woni e mum, ka tahiyagol cakkiti ngol, e ñaagaade caggal ɗuum.
Nayaɓel: Sunnaaji golle, hoɗi innire mbaadiiji:
1- Ɓamtude juuɗe wondude e habbiraandu harmanirdu.
2- E saanga rukuu'u.
3- E saanga ɓamtaade e hembo.
4- E leesɗinde ɗe caggal ɗuum.
5- Fawde ñaamo e dow nano.
6- Ndaarde e nokku sujuudu.
7- Seerndude hakkunde pele makko tawa hombo dari.
8- Tamirde koppi makko juuɗe makko, ceertuɗe peɗeeli ka rukuu'u, e fortude keeci mum.
9- Newnude terɗe sujuudu e leydi, e soccondirde ɗe e nokku sujuudu.
10- Woɗɗandirde ceemle makko e banngeeji mum, e reedu mum gaa e bu'e makko, e bu'e makko gaa e korle makko, e seerndude ɗe e koppi makko, e darnude pele makko, e waɗde nder peɗeeli makko e leydi tawa hoɗi ceerti, waɗde juuɗe makko tolnde balabe makko hoɗe mberti tamɗo peɗeeli.
11- Wertude e jonnde hakkunde sujudaaji, e tahiyya gadana o, e jooɗoraade rotere e ɗimmere he.
12- Fawde juuɗe e bu'e tawa hoɗe mbertaa moɓɓondirɗo peɗeeli hakkunde sujuddaaji ɗiɗi ɗi, ko hono noon kadi e taahiyaade nde, kono tan o hofat jungo mum ñaamo ciiwatel e rewndu heen, o feggina wordu makko e hakkundeeru ndu, o jooporo joopordu ndu saanga jikru.
13 - Yeccitaade ñaamo e nano saanga cilmingol.

J-1 Accude doosgal wolla sarɗi e sarɗeeji juulde.
Haalde tawa ko aan welaa(teyi)
3 - Ñaamde wollo yarde.
4 - Dille keewɗe dewandirɗe.
5- Accude ko waɗɗi e baɗɗiiɗi juulde tawa ko aan teyi.

J- Hono juulirte:
1- Nde o huccitta huccatirde e ɓanndu makko fof, ko aldah e ooñaade wollo yeccitaade.
2- Refti o anniyo juulde nde o yiɗi juulde nde e ɓernde makko, ko aldah e wowlude anniya o.
3- Refti o habbira habbiraandu hormanirdu, o wiya:(Allaahu akbar) o ɓamta juuɗe makko haa tolno balabe makko, saanga kabbirgol.
4- Refti o fawa newre junngo makko ñaamo e dow junngo makko nano, fawa dow ɓernde.
5- Refti o uddintino o wiya: " Aan Alla woɗɗondiram e goopi am hono no ngoɗɗonirɗa hakkunde funnaange e hirnaa- nge, Aan Alla laɓɓinam e goopi hono no comcol danewol laɓɓanirte e tuundi, Alla lootanam e goopi am ndiyam e galaas neesre".
Wollo wiya:"Senaare woodaniima aan Alla e jettooje Ma, barkanii innde Ma, toowii soobe ma, dewateeɗo mbo wonah aan alah.
6- Refti o moolo o wiya: " Mbeɗa moolo e Alla e bone seyɗaane diddaaɗo e yurmeende". Refti o wiya bismllaahi o jannga Faatiha o wi'a: ( mi fuɗɗoriima innde Alla joom yurmeende heewnde huɓtadinnde e yurmeende heewnde heeriinde 1. Denndaangal jettooje ngoodanii Alla Joom binnde 2. Joom yurmeende heewnde huɓtadinnde joom yurmeende heewnde heeriinde 3. Joom ñalawma njoɓdi 4. 4- ko aan min ndewata, ko aan
min mballinto 5. Feewnu amen e laawol pooccingol 6. Laawol ɓeen ɓe neeminɗa e dow mum en, ɓe ngonah tikkanaaɓe, ɓe ngonah majjuɓe 7. [ Simoore faatiha 1-7 ]
Refti o wiya: aamiin ɗuum woni yo Alla jaabo.
8- Refti o jannga ko newanii ɗum e Quraana, o juutna e juulde subaka.
Refti o rukƴa: ɗuum woni turde keeci makko ngam mawninde Alla, o habbira nde o rukƴata nde, o ɓamta juuɗe makko haa tolno balabe makko, woni sunna ko nde foottata keeci makko, o waɗa hoore makko tolnooki, o fawa juuɗe makko e dow koppi makko hombo woni carandirɗo peɗeeli.
10 - O wi'a saanga rukuu'u:" senaare woodani Joom am toowɗo o) laabi tati, si o ɓeydii: " senaande woodaniima aan Alla e jettooɗe ma, Alla yaafo mi' ina moƴƴi.
11- Refti o ɓamta hoore makko ummaade e rukuu'u biiɗa: " Alla nanii jettuɗo mbo'o ɓamta juuɗe makko haa tolno balabe makko, ɓaaw ɓaawo noon wiyatah ( Alla nanii oon jettuɗo Mbo) kono o wiyata ko:" Joom am jettooje ngoodaniima"
12- Refti o wiya: caggal o ɓamtii juuɗe makko: " Joom am jettooje ngoodaniima kebbinɗe kammuuji e leydi, e kebbinɗe ko kaajaɗa e huunde caggal'.
13- O sujja sujuud gadana, o wiya saanga sujuudu: Allaahu akbaru" o sujja e dow terɗe makko jeeɗi : tiinde e hinere, e newe, e koppi, e ceɓe pele makko, o woɗɗandira ceemle makko banngeeji makko, o wertatah jiraaje makko e leydi, o huccina ko"e peɗeeli makko ɗi qibla.
14- O wiya e sujuudu makko he:
" Senaad woodanii jom am toowɗo" laabi tati, si o ɓeydii: " senaade woodanii ma e jettooje ma, aan Alla yaafo mi" ina moƴƴi.
15- Refti o ɓamta hoore makko ummaade e sujuudu hombo wiya:" Allaahu akbaru".
16- Refti o jooɗo hakkunde sujuudaaji ɗiɗi e dow fela mum nano, o darna felo makko ñaamo, o fawa junngo makko ñaamo e dow bu'al makko ñaamal, ko rewi e hofru makko, o tama hakkundeeru e siwtindu e rewndu heen, o ɓamta joopordu saanga du"aaw, o waɗa ceɓam feɗeendu makko wordu ndu ina cinndandiri e ceɓal feɗeendu makko hakku- ndeeru hono feggere, o waɗa junngo makko nana ko wertiingo peɗeeli e dow bu'al mum nanal ko rewi e hofru makko he.
O wi'a e jonnde makko hakkunde sujjudaaji ɗiɗi he: " Joom am yaafo mi, njurmoɗaa mi; feewnam; yeɗam heɓɓito mi, okkaa mi aafiya".
18- Refti o sujja sujuudu ɗimmo hono gadana o ko wiyate ko e ko o gollate, o habbira saanga sujuudu makko.
Refti o ummo e sujuudu ɗimma o wiya:" Allaahu akbar" o juula darnde ɗimmere hono adanere nde, ko haalate e ko gollete, kono o janngatah du'aaw uddatirɗo.
20- Refti o jooɗo caggal gasnude darnde ɗimmere o wiya:" Allaahu akbar" o jooɗo hono o jooɗorino hakkunde sujuudaaji ɗiɗi ɗi.
21- O jannga taahiya e nde jonnde, hombo wi"a: " Koofnaali ngoodanii e juulɗeele e belɗi, kisal yo won e ma Annabi e yurmeende Alla e barke makko, yo kisal won e amen e jiyaaɓe Alla moƴƴuɓe ɓe, mbeɗa seedo wonde dewateeɗo e goongo alah si wonah Alla, mbeɗa seedo Muhamadu ko ko macciuɗo Makko e Nelaaɗo Alla, Alla juul e Muhamadu
e koreeji Muhamadu, hono no njuulduɗa e Ibraahiima e koreeji Ibraahiima, pellet aan ko a jetteteeɗo tedduɗo, barkin e Muhammadu e koreeji Muhammadu, hono no mbarkanirɗa e ibraahiima e koreeji Ibraahiima, pellet aan ko a jettateeɗo tedduɗo, mbeɗa moolo e Alla leɓte jahannama e leɓte yenaande, e fitina nguurndam e fitina maayde, e fitina masiihu e dajjaali". Refti o ñaago joom makko ko o yiɗi e nder aduna e laakara.
22- Refti o silmina e ñaamo makko o wiya:" assalaamu aleykum wa rahmatullaahi" e nano makko kadi o wiya noon.
23- Si juulde wonii tataɓiire wollo nayaɓiire; o daroto ɗo haaɗtirde taahiya gadana o; oon woni " mbeɗa seedo deweteeɗo e goongo alah si wonah alla, mbeɗa seedo wonde Muhammadu ko maccuɗo makko ko nelaaɗo makko".
24- Refti o ummo ko o biiɗo: " Allaahu akbar" o ɓamta juuɗe makko haa tolno balabe makko e oon tuma.
25- Refti o juula e juulde makko ko heddii ko e juulde makko e sifa darnde ɗimmere nde, kono tan raɓɓaɗino e janngude faatiha".
26- Refti o jooɗiro rotere wootere, o darna felo makko ñaama ngo, o yaltina felo makko nana ngo les korlal makko ñaamal, o huɓinda jooɗorde makko nde e leydi, o fawa junngo makko e dow bu'al makko hono sifa taahiya gadana o nih.
O jannga e nde jonnde tahiya o fof.
28- Refti o silmina e ñaamo makko o wiya: assalaamu aleykum wa rahmatullaahi" e nana makko hono noon.

J- " Astagfirullaaha" ( Alla mi yaafnimaa Ma)laabi tati.
- Allaahumma antassalaamu, wa minkassalaamu, tabaarakta yaa jul jalaali wal ikraami"Aa Alla ko aan woni kisal, ko e ma kisal ummoto, A barkanii Aan jom manngu e tddungal).
" Deweteeɗo alah e goongo si wonah aan, kanko gooto o alah denndadiijo, laamu woodanii mbo, jettooje ngoodanii mbo, ko o kattanɗo kala huunde, Aan Alla alah kaɗoowo ko tottirɗa, alah okkiroowo ko kaɗɗa, laa yanfa'u jal jaddu wa minka al jaddu.
" Deweteeɗo alah e goongo si wonah Alla, kanko gooto denndadiijo alanaa mbo, laamu woodanii mbo, e jettooje ngaadanii mbo, ko o kattanɗo kala huunde, feere alah cemmbe ngalah si wonah e Alla, deweteeɗo alah si wonah Alla, min ndewatah mbo wonah makko, neema e ɓural ngoodanii mbo woodanii mbo mantoore ɓurnde moƴƴude, dewateeɗo e goongo alah si wonah alla, min laɓɓinanii mbo diine hay si heefereeɓe ngañi.
" subhaanallaahi, capanɗe tati e tati laawol".
alhamdulillaahi,capanɗe tati e tati laawol".
" Allaahu akbar" capanɗe tati e tati laawol.
Refti o wiya e timmirde teemedere: " Dewateeɗo e goongo alah si wonah Alla, kanko gooto denndadiijo alanaa mbo, woodanii mbo laamu woodanii mbo jettooje, ko O kattanɗo kala huunde".
O jannga simoore Ikhlaasi e maw'uujatayni laabi tati caggal juulde fajiri e futuro, laawol gootol caggal juulde juulɗeele goɗɗe ɗe.
o jannga aayatal kursiyyu, laawol gootol.

J- Darɗe ɗiɗe ko adi fajiri.
Darɗe nayi ko adi tiisbaar.
Darɗe ɗiɗe caggal tiisbaar.
Darɗe ɗiɗe caggal futuro.
Darɗe ɗiɗe caggal geeƴe.
Ɓural majje: Annabi maaki : " kala juulɗo e ñalawma e jemma sappa e ɗiɗi darnde e gattal (welamma), Alla mahana mbo galle ka aljanna" Habri mbo ko Muslim e Ahmadu e woɓɓe.

J- Ñalawma aljuma, Annabi yo o his maaki: " Pellet ina ɓuri ɓuri moƴƴude e ñalawmaaji mon ko aljuma, ko e hembo Aadama taga; ko e hembo o tama, ko e hembo woni wuttaa- ndu, ko e hembo ɗeŋƴaare woni, kebbine heen juulde sabu juulde mon ina hollee mi". O wii: ɓe mbii aan Nelaaɗo Alla hono golle amen kollirte ma, aan a rappi ? O maaki: " Alla tedduɗo O, O harminii e leydi ɓalli annabaaɓe"( ɗuum woni leydi ñaamatah ɓalli maɓɓe). Ko Abu Daawuuda habri mbo.

J- Ko farilla toɗɗiiɗo e kala juulɗo gorko kellifaaɗo kakkilɗo ñiiɓɗo.
Alla Toowɗo O daali: " eehey mon gooŋɗinɓe, si noddinaama (eeraama) faade e juulde ñande juma, njahe njuuloye, ngaccon njeeygu, ɗuum de ɓuri moƴƴande mon si on ngonii annduɓe" -[ Simoore Munaafiquun : 9].

J- Limoore darɗe juulde juma ko ɗiɗe, almaami o ina feññina heen ko janngata ko, ko adii ɗuum noon o waɗat kuɗbaaji (jeewte) ɗiɗi ganndaaɗi.

J- Luutndaade juulal juma dagataaka si wona ngantu sariyanke wooda, ittaama e Annabi yo o his, konngol makko: " kala gaccuɗo jumaaji tati welsindaare ɗi, Alla muura ɓernde makko". Ko Abu Daawuuda e woɓɓe habri mbo.

Jaabawol-
1- Lootaade.
2- memde uuranteeri.
3- Ɓoornaade comci ɓurɗi moƴƴude.
4- Habbirde faade ka misiida(jama, juulirde).
5- Hebbinde juulde e Nelaaɗo.
6- Janngude simoore Kahfi.
Yahrude koyɗe faade misiide.
8- Eɓɓinde waktu jaabateeɗo ñaagunde.

J- Ittaama e Abdullaahi Ibnu Umar yo Alla weleɓe, wonde Nelaaɗo maaki: "Juulde dental ɓuri juulde gooto noogaas e jeegom daraja". Ko Muslim habri mbo.

J- Ɗuum woni tawnude ɓernde, e deeƴde terɗe e nder juulde he.
Alla Toowɗo O daali: ( ko goongo, malaama ɓeen gooŋɗinɓe 1) Ɓeen hulooɓe wondude e yankinaare e nder juulde maɓɓe 2). -[ Simoore Muuminuun 1, 2-]

J Ɗuum ko hakke baɗɗiiɗo e jawdi keeriindi wonande dental keeringal e yonto keeriiɗo.
Ɗuum ko doosgal e doosɗe islaam, ko sadak baɗɗiiɗo hombo jagge(itte) e galo, mbo totte baasɗo,
Alla Toowɗo O daali: ( Tottire askal) -[ Simoore Baqara: 43-].

J- Oon woni mbo wonah askal, yeru: Hono sadak e yeeso waawngo wonde fof, e jeese moƴƴere e kala waktu.
Alla Toowɗo O daali: ( Nafqe e laawol Alla) -[ Simoore Baqara aaya 1 5-]

J- Ɗuum woni rewirde Alla nanngude hoore mum, e taƴooji koorko, gila ƴellitaade fajiri haa naange muta, wondude e anniya, ko ɗum nooneeji ɗiɗi:
Koorko mbaɗɗiiko: Hono hoorde lewru koorko, ɗuum ko doosgal e doosɗe Islaam.
Alla Toowɗo O daali: ( Eehey mon gooŋɗinɓe, koorko farlaama e mon, hono no ko farlirano e ɓeen adiiɓe mon, ngam kulol 183) [ Simoore Baqara: 183].
E koorko ko wonah waɗɗiiko: Hono hoorde altine(altineere) e alkames(alkamesaare) kala yontere, e hoorde balɗe tati kala lewru, ɓuri heen moƴƴude ko ñalɗi daneeji( 13, 14, 15) e kala lewru.

J- Ittaama e Abu Hurayrata yo Alla wele mbo, wonde Nelaawo wi'i: " Kala koorɗo lewru koorko hombo gooŋɗini hombo fawii e Alla: o yaafe ko adii ko e bakkatuuji makko". Ko ko hawra e mum.

J- Ittaama e Abi Sa'iid Al Kudrii yo Alla wele mbo o wii: Nelaaɗo maaki: " Alah maccuɗo kooroowo ñalawmo e laawol Alla, si wonah Alla woɗɗina yeeso makko e oon ñalawma duuɓi capanɗe jeeɗiɗi". Ko ko hawra e mum.
- Woni maana capanɗe jeeɗiɗi ndunngu ko capanɗe jeeɗiɗi hitaande.

J 1- Ñaamde wollo yarde tawa ko aan welaa(teyi).
2- Tuutre tawa ko aan teyi.
3- Murtude ɗuum woni yaltude islaam.

J- Yaawde humtaade.
2- Wayraade(hejjaade) e leelnude mbayra ka.
3- Ɓeydude golle moƴƴere e dewe Alla.
4- Wiide koorɗo si o ƴattaama: Miin komi koorɗo.
5- Du'aade saanga kumto.
6- Humtaraade geɗe kecce, wollo tamarooje, si o heɓaani yo o humtoro ndiyam.

J- Hajju woni: Rwirde Alla Toowɗo O huccitde suudu makko hormaandu ndu golle keeriiɗe e yonto keeriiɗo.
Alla Toowɗo O daali: " Woodanii Alla e yimɓe he, hajjude ka suudu wonande oon kattanɗo(baawɗo), kala jedduɗo noon pellet Alla ko jondaniiɗo gaa e winndere he. [Simoore Aali Imraana: aaya ].

J-1- Harminde.
2- Daraade Arafa.
3- Wanngaade banngagol Ifaada.
4- Yaade hakkunde Safa e Marwa.

J- Ittaama e Abu Hurayrata yo Alla wele mbo, o wii: mi nanii Nelaaɗo ina wi'a: " kala kajjuɗo o waɗaani ko boni o faasaqina- ni o ruttoto hono no ñalawma mbo yummum jibinnoo mbo nih". Ko Bukaari e woɓɓe kabri mbo.
" Hono ñalawma mbo yummako jibani mbo" ɗuum woni o alah bakkaat.

J- Umra woni rewrude Alla faandaade suudu ndu e mbaadi golle keeriiɗe e kala waktu.

J-1- Harminde.
2 - Wanngaade ka suudu to.
3 - Yaade hakkunde Safa e Marwa.

J - Ko ɗuum woni tottirde tampere e yaajee- nde ngam islaam e duñcande islaam e yimɓe mum, wollo haɓaade gaño islaam e koreeji mum.
Alla Toowɗo O daali: ( mbaɗire jihaadi e jawɗeele mon e pittaali mon e laawol Alla he, ko ɗuum ɓuri moƴƴan- de on, si on nganndii) [ Simoore Tawbati: aaya 44].

Ko Muhammadu ɓiy Abdullaahi, ɓiy Abdul Muɗɗalibi, ɓiy Haasim, Haasim noon ko e mum Quraysi ummi, Quraysi ko e Aarabooɓe ummii, Arab en ko e Ismaa'iil ɓiy Ibraahiima ngummi, kisal e jam yo won e Annabi men,

J - Aaminatu Bintu Wahabin.

J - Baaba makko maayi koto madiina hombo e reedu yumma makko.

J - E hitaande Ñiibi, ñalnde altine e lewru gammu (mawlid).

J - Makka.

J - Ummu Aymana.
- Suwaybata mbo bappa makko Abu Lahab jogino.
Halimatu Assaadiya.

J - Oon maayi hombo yaara e duuɓi jeegom, Taano makko Abdul Muɗɗalibi nehi mbo.

J - Taano makko Abdul Muɗɗalibi sankii ko hombo yaara e duuɓi jeetati, bappo makko Abu Ɗaalib jogitii mbo.

J - O ɗannadino e oon ko de o heɓi duuɓi sappo e ɗiɗi.

J - Ngal wonno nde o ɗanni ngam jularaade jawdi Kadija, nde o arti o resi mbo, hombo yaara e noogaas e joy(jowi) hitaande.

J - Nde o heɓi duuɓi capanɗe tati e joy, Quraysi en mahtii Kaaba.
Ɓe ñaawndi mbo koɓe luuri ko hakkunde maɓɓe ɗo haaƴre ɓaleere nde foti faweede, o waɗi nde e comcol, o yamiri kala leñol nde jaggata e ceɓam comcol he, ɓe ngonnoo ko leƴƴi nay, nde ɓamtinde e nokku mayre, O fawrinde junngo makko.

J - O heɓno ko duuɓi capanɗe nay, o nela e yimɓe he fof, ngam weltinde e jeertinde.

J - Koyɗol gooŋɗungol, o yi'ataana huunde e koyɗol si wonah nde laato hono peeral fajiri.

J- Tawi ko hombo rewa Alla ka wimmba Hiraa, hombo heblantono mbo.
Wahyu tellii e makko hombo to wimmba hombo rewa Alla.

J- Daalol Alla Toowɗo O: ( Janngu e innde Joom ma Oon tagɗo 1. Tagɗo neɗɗo ummaade e heɗɗere 2. Janngu e Joom ma ɓurɗo teddude 3. Oon nganndanirɗo kuɗol 4. Ganndinɗo neɗɗo ko o anndah 5). [ Simoore Alaqi 1- 5-].

J- Tawi ko e worɓe ko: Abu Bakri, tawi ko e rewɓe ko Kadijatu ɓiy Kuwaylidin, tawi ko e sukaaɓe ko Aliyyu, tawi ko e halfaaɓe ko Jeydu ɓiy Haarisata, tawi ko Maccuɓe ko Bilaali eccopiyanke yo Alla weleɓe.

J -noddaandu ndu wonno ko e mbaadi cuu- ɗiindi ko wonata duuɓi tati, refti Nelaaɗo yamira feññinde noddaandu ndu.

J - Heeferɓe ɓe cattanii lorlude mbo kanko e juulɓe ɓe, haa o yamiri gooŋɗinɓe ɓe ferde faade to Najaasi to leydi Habasa.
Yimɓe sirku ndenndi e lorlude Nelaaɗo e wa- rde mbo, Alla reeni mbo, O fiiltari mbo Bappoa makko Abu Ɗaalib ngam reena mbo e maɓɓe.

J - ko Bappa makko Abu Ɗaalib, e cuddiiɗo makko Khadiija yo Alla weleɓe.

J- Ko nde o dañi duuɓi capanɗe joy, ndeen juulɗeele joy ɗe parla.
Roƴde woni: Ummaade Misiide hormaande faade Misiide Aqsa.
Ŋabbude woni: Ummaade Misiide Aqsa faade to kammu e Jaaɓi haaɗtirde.

J - Hombo noddatno yimɓe Ɗaa'if, o hollira hoore makko ka teretaaji e ka yimɓe ndenta- ta, haa yimɓe Madiina ansaariyankooɓe ngari, ɓe ngooŋɗini Nelaaɗo, ɓe coodandiri e makko wallude mbo.

J - Duuɓi sappo e tati.

J - Ummaade Makka faade Madiina.

J - Duuɓi sappo.

J- Askal, e koorko, e hajju, e jihaadi, e noddinaandu e ko wonah ɗum e sariyaaji islaam.

J- Wolde badri mawnde nde.
Wolde Uhdi.
Wolde Ahjaabi.
Wolde udditgol Makka.

J- Daalol Alla Toowɗo O: ( Kule ñalawma mbo ndutteteɗon e nder hembo faade Alla, refti gooto kala timminane njoɓdi ko faggino ko, kamɓe ɓe tooñetaake hay dara 281) [-Simoore Baqara aaya: 281-].

J - O maayi e lewru Rabii awwal, e hitaande 11 ferga, hombo yaarateno e capanɗe jeegom e tati ndunngu.

J- Kadija ɓiy Kuwaylid yo Alla wele mbo,
2- Sowdatu ɓiy Jam'a yo Alla wele mbo.
3- Aa'isatu ɓiy Abu Bakri yo Alla wele mbo.
4 - Hafsatu ɓiy Umaru yo Alla wele mbo.
5 - Jeynaba ɓiy Kujaymata yo Alla wele mbo.
6- Ummu Salamata ɓiy Abi Umayyata yo Alla wele mbo.
Ummu HAbiibata Rmlata ɓiy Abu sufyaana yo Alla wele mbo.
8-Juwayriyatu ɓiy Haaris yo Alla wele mbo.
Maymuunatu ɓiy Haaris yo Alla wele mbo.
10 - Safiyyatu ɓiy Huyayyu yo Alla wele mbo.
11 - Jeynabu ɓiy Jahsin yo Alla wele mbo.

J - Worɓre tata:
Al Qaasim, ko noon o soowrateno.
E Abdullaahi.
E Ibraahiima.
Rewɓe ɓe:
Faaɗimata:
Ruqiyata.
Ummu Kulsuum.
Jeynabu.
Denndaangal ɓiɓɓe makko ko e Kadija yo Alla wele mbo, si wonah Ibraahiima, kamɓe fof ɓe maayi ko adii mbo si wonah Faaɗimata oon maayi ko caggal makko lebbi jeegom,

J- Ko o kakandiiɗo e worɓe o wonah daɓɓo o wonah toowɗo, ko o daneejo jilluɗo boɗewol, cukkuɗo waare, jaacɗo gite, mawɗo hunduko joom sukundu ɓaleeru kurum, mawɗo balabe, uurɗo balngol e ko wonah ɗi sifaaji tagu jooɗɗi

J- O accariiɓe laawol danawol, jemma maggol ko hono ñalawma maggol, hay gooto selatah ngol si wonah o halko, o accaani moƴƴere si wonah o tinndini nde leñol ngol, wonah bone si wonah o jeertini mbo leñol ngol.

J- Simoore Faatiha e tafsiir mum:
( En puɗɗariima innde Alla joom yurmeende heewnde huɓtadinde, joom yurmeende heeriinde wonande gooŋɗinɓe. Denndaangal jettooje ngoodani Alla joom binnde 2. Joom yurmeende heewnde huɓtadinnde joom yurmeende heeriinde wonande gooaɗinde. Joom ñalawma njoɓdi 4. Ko Aan min ndewata, e ko Aan min mballinto 5. Feewnu amen e laawol pooccingol 6. Laawol ɓeen ɓe neeminɗa e dow maɓɓe, ɓe ngonah tikkanaaɓe, ɓe ngonah majjuɓe ). -[ Simoore faatiha 1] -
Firo:
Simoore nde inniraama fatiha(udditirde) sabu ko kannde udditirte deftere Alla nde.
🎧 1 - ( bismillaahi arrahmaani arrahiimi) ko e innde Alla puɗɗortoomi jaŋngude Quraana, mbeɗa wallani Toowɗo mbeɗa barkinoro innde Makko .
( Allaahu) woni deweteeɗo e goongo, alah innirteeɗo nde innde mbo wonah Alla.
( Arrahmaani) jom yurmeende yaajannde kala huunde.
( Arrahiimi) joom yurmeende wonande gooŋɗinɓe.
🎧 2- ( Al hamdu lillaahi rabbil aalamiina 2) woni denndaangal nooneeje jettooje e timmal woodanii Alla bajjo O.
🎧 3 - ( Arrahmaani arrahiimi) jom yurmeende yaajannde kala huunde, e joom yurmeende jokkunde wonande gooŋɗinɓe.
🎧 4- ( Maaliki yawmid diini 4) jeyɗo ñalngu darngo.
🎧 5- ( Iyyaaka na'abudu wa iyyaaka nasta'iinu) Aan tan min ndewata ko aan tan min mballinto.
🎧 6- ( Ihdina siraaɗa al mustaqiima) ko ɗuum woni peewal faade e islaam e sunna.
🎧 ( siraaɗa allajiina an'amta aleyhim gayril maghaduubi aleyhim wolaa daaliin) laawol jiyaaɓe ma moƴƴuɓe e annabaaɓe e rewɓe e maɓɓe, ngol wonah laawol annasaara en e yahuudu en.
Ko sunno wiide caggal janngude faatiha wiide :(aamiin) ɗuum woni yo Alla jaɓ ñaagunde.

J- Simoore jil jila(dimmbere) e firo mare:
En puɗɗoriima e Innde Alla jo yurmeende heewnde huftadinde e joom yurmeende heeraniinde gooŋɗinɓe
( Si leydi ndi dimmbaama dimmbagol mum 1. Leydi ndi yaltini ko woni ko e nder reedu mayri2. Neɗɗo o wii hol ko ndi wonndi 3 Ñalnde darnga, de ndi haala kabaruuji mayri e ko waɗateno e mayri 4. Ndi wi'a ko Joom mayri wahyii ndi ɗuum 5. Ñande heen, de yimɓe ɓe njalta hoɓe carii ngam ɓe kolle golle maɓɓe 6. Kala golluɗo fotde gabbel jarra e moƴƴere o yi'a nde. Kala golluɗo fotde gabbel jarra e bonannde o yi'a nde 8). [Simoore jal jala : 1 - 8 ].
Firo:Firo:
🎧 1- Si leydi ndi dimmbaama dimmbere sattunde waɗoore ñalnde darngo.
🎧 Leydi ndi yaltini ko wonno ko e reedu mayri ummaade e yimɓe maayɓe e goɗɗum.
🎧 Neɗɗo o wi'a hombo haawa: Hol ko ndi leydi dillata hondi dimmbo ?!
🎧 E oon ñalawma mawɗo leydi ndi haala ko waɗano e dow mayri foti ko ka boni wollo ko moƴƴi.
🎧 5 - Ko Alla anndini ndi O yamari ndi ɗuum.
🎧 6 - (Ñalnde leydi ndi dimmbi, yimɓe ɓe njalta hoɓe ceerti ngam ɓe ceedo golle maɓɓe6) e oon ñalawma mawɗo, mbo leydi ndi dimmba- to, yimɓe ɓe njalta e nokku haasboore, hoɓe ngoni dente ceertuɗe, haa ɓe ceedo golle maɓɓe ɗeɓe mbaɗno ka aduna.
🎧 Kala golluɗo ko peesta ñuuñu tokoosu e golle moƴƴe e ɗiggere o yi'a ɗe yeeso makko.
🎧 Kala golluɗo fotde ɗuum kadi e bonannde, ma o yii ɗuum yeeso makko.

J- Simoore aadiyaati e firo hende:
En puɗɗoriima e Innde Alla joom yurmeende heewnde huftadinde e joom yurmeende heeraniinde gooŋɗinɓe.
Alla woondiri e dogooji ɗi sawtuuji ɓerɗe majji ina nane. E kuɓɓooji taasanɗe 1. E Pawñatooɗi golwole subaka. Ɗi iirta heen punndi(sollaaru). Ɗi ngona e hakkunde dente. Pellet neɗɗanke ko kaɗoowo ko joom makko yamiri yo tottir10. Pellet oon ko o ceediiɗo e ɗuum. E pellet oon ko o jiɗɗo moƴƴere sanne 8. Mbela o anndah si saaktaama ko woni e genaale. E yaltina ko woni e ɓerɗe 10. Pellet Joom maɓɓe ñande heen ko kumpatiiɗo 11. [-Simoore Al Aaadiyaati aaya 1 - 11]
Firo:0
🎧 1 - ( wol aadiyaati): Alla woondiri pucci dogooji haa sawtuuji poofaali majji nane sabu sattude dogdu.
🎧 2- ( Fal muuriyaati qadhan 2): O woondiri pucci ɗi si kolce majji memendiri e kaaƴe ɗe kuɓɓat sabu sattude jan'gol e majje.
🎧 3- ( Fal mughiiraati subhan 3 ): O woondiri pucci pawñtooɗi golwole saanga subaka.
🎧 4- ( Fa asarna bihi naq'an 4): ɗi ndillini e dogdu majji punndi( sollaaru).
🎧 5- ( Fawasaɗna bihii jam'an): ɗi ngoni e hakkunde dente e golwole añɓe he.
🎧 6 - ( Innal insaana li rabbi hii lakanuudun) pellet aade ko kaɗoowo moƴƴere nde joom makko ɗaɓɓi e makko.
🎧 ( Wa innahu alaa jhaalika la shahiidun): pellet oon de e haɗde mbo moƴƴere ko o ceediiɗo, o waawah ɗum yeddude ngam laaɓtude ɗuum.
🎧 8- ( Wa innahuu lihubbil khayri la sadiidun): pellet oon sabu yiɗde mbo jawdi sanne o lomatndi.
🎧 ( A falaa yaalamu ijaa buusira maa fil qubuuri) mbela oon aade mbo aduna hoomti anndah si Alla ummani wonɓe e baamuule o yaltini maayɓe e leydi ngam hasboore e njoɓdi huunde nde wonah hono no ɓe cikkiri ?!
🎧 10- ( Wa hussila maa fi suduuri 10): Ko woni ɓerɗe e anniyaaji e piɓle e goɗɗum yaltina.
🎧 11- ( Inna rabbahum bihim yawmaijin la khabiirun 11): pellet joom maɓɓe e oon ñalawma ko O kumpatiiɗo, hay ,ndiga suuɗotaako Mbo e fiyakuuji jiyaaɓe, ma O yoɓɓe e ɗuum.

J- Simoore Qaari'a e firo mayre:
En puɗɗoriima e Innde Alla joom yurmeende heewnde huftadinde e joom yurmeende heeraniinde gooŋɗinɓe.
Ko innde e inɗe darnga1. Hol ko woni Qaari'a 2. Hol ko woni Qaari'a 3. Ñande yimɓe mba'i hono mbeɗon Alla carikon 4. kaaƴe ɗe ngona hono hottolla saraako 5. Tawi ko oon mbo peesirɗe mum nisi 6. Oon ko e nguurndam mbelɗam o wonata. Tawi ko oon mbo peesirgal mum hoybi 8. Woni hoɗorde makko ko yiite wi'ateenge Haawiya. Hol ko anndin ma ko woni ngeen 10. Ko yiite wulnge (11). -[ Simoore Al Qaari'a : 1 - 11-].
Firo :
🎧 ( Al Qaari'a 1): woni waktu duƴƴoowo ɓerɗe sabu sattude kul huli mammba (hemo).
🎧 2 - ( Mal Qaari'a 2): hombo woni o waktu duƴƴoowo ɓerɗe sabu mwnude kul huli ?!
🎧 3- ( Hol ko anndin ma ko woni Qaari'a 3): Hol ko anndin ma - aan Nelaaɗo - ko woni oon yonto mbo ɓerɗe konngate sabu sattude kul huli mammba? oon woni ñande darngo.
🎧 4- ( ñande yimɓe ɓe ngoni hono mbeɗon Alla carikon 4) Ñande ɓerɗe nduƴƴa yimɓe ɓe maba'a hono mbeɗon Alla carikon cariiɗi ɗo e ɗa.
🎧 5 -(kaaƴe ɗe mba'a hono hottolo ngoobaa- ko5) kaaƴe ɗe ngono hono hottollo ngoobaako sabu hoyde yaadu makko e dille makko.
🎧 6 - Kala mɓo golle mum moƴƴe ɓuri golle mum bonɗe teddude 5.
🎧 Oon de o wonata ko e nguurndam mbelaɗam ɗam o heɓata ka aljanna.
🎧 Kala mbo golle makko bonɗe ɓuri jaalaade e golle mum moƴƴe 8.
🎧 Oon de hoɗorde makko e ñiiɓirde makko ñande darngo ko yiite Jahannama 9.
🎧 Hol ko anndin ma - aan Nelaaɗo - ko ɗuum woni ? 10.
🎧 Ngeen ko yiite sattunde nguleeki 11.

J- Simoore Takaasur e firo mayre :
En puɗɗoriima e Innde Alla joom yurmeende heewnde huftadinde e joom yurmeende heeraniinde gooŋɗinɓe.
( soklanii on wasndirde heewde jawɗeele 1. Haa njuuri ɗon genaale 2. Ko goongo, ma on nganndu 3. Refti ko goongo, ma on nganndu 4. Ko goongo ma on nganndu ganndal yananeede 5. Tigi tigi ma on kolle yiite Jahiim 6. Refti ma on kolle nge ceedoɗon nge e wondude yenaneede 7. Refti ma on naaɓne neemaaji ) -[ Simoore Takaasur: 1 - 8 ].
Firo :
🎧 1- ( Soklanii mon - onon yimɓe - wasandirde jawɗeele e ɓiɓɓe gaa e ɗoftaade Alla.
🎧 2 - ( Haa njuuriɗon genaale 2): Ɗuum woni haa maayɗon naatɗon e genaale.
🎧 3 - Haananaana mon soklirde jawɗeele mbasondironɗe, ngaccon ɗoftaare laawol Alla, ma on nganndu battane ɗuum.
🎧 4 - Refti ma on nganndu batte ɗuum.
🎧 5 - Ko goongo, si on nganndiino e yananeede ko on u;;inteeɓe faade e Alla, ma O yoɓ on golle mon, ko coklirɗon wasandirde jawɗeele e ɓiɓɓe kon.
🎧 E Innde Alla, ma on ceedo yiite ñande darngo.
🎧 Refti ma on ceedo ngol ceedagol yananeede ko aldah e sikke.
🎧 Refti ma Alla naaɓna mon e oon ñalawma, ñalawma mbo o naamnato mon ko O neemini mon ko e neemaaji, cellal e ngalu e ko wonah ɗuum.

J- Simoore Al Asri e firo mum :
En puɗɗoriima e Innde Alla joom yurmeende heewnde huftadinde e joom yurmeende heeraniinde gooŋɗinɓe.
( Alla woondarii yonto 1. Pellet, neɗɗo ko e perte woni 2 Si wonah ɓeen gooŋɗinɓe, ɓe ngolli golle moƴƴe, ɓe mbasandiri goongo ɓe mbasandiri muñal 3 ). -[ Simoore Al Asri: 1 - 3 ]-
Firo :
🎧 1- Alla woondiri yonto1.
🎧 2- Kala neɗɗo woni ko e ustaare e halkaare.
🎧 Si wonah oon gooŋɗinɗo o golli golle moƴƴe, e wondude e ɗuum ɓe noddondiri e goongo e muñal, ko ɓe ngoni daɗɓe e perte.

J : Simoore Hummajati e firo mayre :
En puɗɗoriima e Innde Alla joom yurmeende heewnde huftadinde e joom yurmeende heeraniinde gooŋɗinɓe.
( halkaare woodani kala ño'oowo juwoowo guri yimɓe. Oon dentinɗo jawdi o limtindi 2. Hombo sikka jawdi makko ndi ñiiɓnat mbo 3. Alah wonah no o sikkiri ni ma o werle e nder yiite. Holko anndin ma yiite Huɗama 5. Ko yiite Alla huɓɓoowe 6. Ngeen ƴellitatooke e ɓerɗe 7. Hoɓe coka e nder mannge 8. Nder doosɗe toowɗe 7). [- Simoore Hummaja 1 - 9 -]
Firo :
🎧 Musiiba e satteende leɓte woodani heewɓe ngam heewde ñoore yimɓe, e yuwde ɓe.
🎧 Oon mbo dentingol jawdi e tonngude ndi woni himme mum, o alah himme goɗɗo ko wonah ɗuum.
🎧 Hombo sikka jawdi ndi o renndini ndi daɗndat mbo e maayde, o heddo ko caasɗo e nguur- ndam aduna.
🎧 Alah huunde nde wonah no o majjuɗo sikkiri nih, ma ɓe mberle e yiite unoowe hela kala ko werla e mannge sabu sattude bone henge.
🎧 5- Hol ko anndin ma - aan nelaaɗo -ko woni ngol jayngol moññatngol kala ko werla e maggol ?
🎧 Ngol ko jayngol Alla kuɓɓatngol.
🎧 Ngool julatngol ɓalli yimɓe ngol naata e ɓerɗe maɓɓe.
🎧 Ɓeen leɓtateeɓe ina coka e nder maggol.
🎧 Hongol ka nder peŋɗe toowɗe haa ɓe mbaawatah yaltude toon.

J - Simoore Al Fiili e firo mayre :
En puɗɗoriima e Innde Alla joom yurmeende heewnde huftadinde e joom yurmeende heeraniinde gooŋɗinɓe.
( Mbela a yi'aani no Joom ma waɗi joom ñiiwo en 1. Mbela O waɗaani peeje maɓɓe e nder majjinde 2. O neli e maɓɓe ndiwri Abaabiila 3. Hondi werlooɓe kaaƴe ittaaɗe e sijjiin 4. O waɗi ɓe hono ñaayko ñaamaako 5. -[ Simoore Al Fiili 1 - 5 -]
Firo :
🎧 Mbela a anndah - aan nelaaɗo - hono Joom ma waɗi Abrahata e wondiiɓe makko joom en ñiibi ndeɓe paalano yirbinde Kaaba ?
🎧 O waɗi feere maɓɓe bonnde ngam yirbinde Kaaba ko majjunde, ɓe keɓaani koɓe ngooɗono ko hibbitde yimɓe faade Kaaba, hay heen huunde ɓe keɓaani.
🎧 O neli e maɓɓe ndiwri Abaabiila ndi ari e maɓɓe dente dente.
🎧 Hondi werlooɓe kaaƴe peewniraaɗe loope kaaƴinɗe.
🎧 Alla waɗiɓe hono ñaayko ko daabaaji ñaami ɗi njaaɓi ko.

J: Simoore Quraysi e firo mayre:
En puɗɗoriima e Innde Alla joom yurmeende heewnde huftadinde e joom yurmeende heeraniinde gooŋɗinɓe.
( Sabu goowgol Quraysi 1. Goowgol maɓɓe ɗatngal dabbunde e ceeɗu 2. Yo ɓe ndew Joom ndu suudu 3. Oon ñamminɗo ɓe saanga ndeɓe keyɗi O hoolni ɓe e kulol 4) [Simoore Quraysi: 1 - 4 -]
Firo:
🎧 Faanda e ɗum ko Quraysi en ina ngoowno ɗatngal dabbunde e ceeɗu.
🎧 2 - Goowgol maɓɓe ɗatngal dabbunde faade Yaman, e ɗatngal ceeɗu faade Saam tawa hoɓe kooli.
🎧 Yoɓe ndew Alla Joom ndu suudu hormaandu kanko tan, Oon newnanɗoɓe ngal ɗatngal, woto ɓe ndenndin mbo e hay gooto
🎧 Oon ñamminɗo ɓe ndeɓe keyɗi, O okkiɓe hoolaare saanga kulol, ko O waɗi e ɓerɗe aarabeeɓe mawninde ndu suudu, e teddinde hoɗɓe e toon.

J: Simoore Maa'uun e firo mayre:
En puɗɗoriima e Innde Alla joom yurmeende heewnde huftadinde e joom yurmeende heeraniinde gooŋɗinɓe.
( mbela a anndi oon pennoowo(jeddoowo) ñalawma njoɓdi 1. E oon duñroowo alyatiime ko satti 2. O hirjintah e ñamminde alyatiime 3. Wayli woodanii ɓeen juulooɓe 4. Ɓeen welsandiiɓe juulɗeele maɓɓe 5. Ɓeen gollirooɓe yiingo 6. E haɗooɓe ko luɓrude ɗum lorataaɓe. -[ Simoore Maa'uun: 1 - 7.].
Firo :
🎧 Mbela a anndii oon pennoowo njoɓdi ñande darngo ?
🎧 E oon duñoowo alyatiime mbaadi cattundi gaa ko o haajori ko.
🎧 O hirjintah hoore makko, o hirjintah goɗɗo e ñamminde baasɗo.
🎧 Halkaare e leɓte ngoodani juulooɓe.
🎧 5 - Ɓeen fijooɓe e juulde maɓɓe, ɓe ngoƴaako haa waktu juulde yawta.
🎧 Ɓeen gollirooɓe yeengo e juulde maɓɓe e golle maɓɓe, ɓe laɓɓintah golle ngam Alla.
🎧 Hoɓe kaɗa wallude goɗɗo huunde nde lorataaɓe siɓe mballarii nde.

J - : Simoore Al Kawsara e tafsiir hende :
En puɗɗoriima e Innde Alla joom yurmeende heewnde huftadinde e joom yurmeende heeraniinde gooŋɗinɓe.
( pellet, min tottiima Al kawsara 1 Juul ngam joom ma, mboroɗa 2. Pellet, gañɗo ma kay woni taƴaaɗo. -[ Simoore Al Kawsara: 1 - 3]
Firo :
🎧 Min tottiima -aan nelaaɗo- moƴƴere heewnde, ina e ndeen weendu Kawsara ka aljanna.
🎧 Tottir neema Alla, e o neema, nde njuulantaa mbo kirsa, ko luutndi ko sirkuɓe mbaɗata ko, ɓallaraade sanamuuji maɓɓe kirse.
🎧 Gañɗo ma woni taƴiiɗo e kala moƴƴere yejjitaande, nde si nde jaŋtaama nde jaŋtire bonannde.

J : Simoore Al Kaafiruuna e firo mayre :
En puɗɗoriima e Innde Alla joom yurmeende heewnde huftadinde e joom yurmeende heeraniinde gooŋɗinɓe.
( maaku eehey mon heeferɓe 1. Mi rewatah ko ndewaton ko 2. Onon ne, on ndewatah ko ndewat mi ko 3. Miin kadi mi wonah dewoowo ko ndewaton ko 4. Onon ne on ngonah rewooɓe ko ndewat mi ko 5. Diine mon woodanii on, Minne diine am woodanii kam 6). - Simoore Al Kaafiruuna : 1 - 6 -
Firo :
🎧 Maaku - aan nelaaɗo-: eehey mon yedduɓe Alla.
🎧 Mi rewatah jooni, wonah ko arata, ko ndewaton ko e sanamuuji.
🎧 Onon kadi on ndewatah, ko ndewat mi ko miin, oon woni Alla gooto O.
🎧 Miin kadi mi rewath ko ndewaton ko e sanamuuji.
🎧 Onon ne kadi on ndewatah ko ndewat mi ko miin, oon woni Alla gooto O.
🎧 Woodanii on diine mon mbo pepindaniɗon ko'e mon, minne woodanii kam diine am mbo Alla tellini e am.

J : Simoore Nasri e firo hende :
En puɗɗoriima e Innde Alla joom yurmeende heewnde huftadinde e joom yurmeende heeraniinde gooŋɗinɓe.
( Si ballal Alla e udditaare ngari 1. Njiiɗa yimɓe hoɓe naatira e diine Alla he pelle pelle 2. Subhina yettude joom ma yaafno mbo, pellet ko jaafatooɗo tigi 3. -[ Simoore Nasri: 1 - 3 -].
Firo :
🎧 Si ballal Alla wonande diine ma ari - aan nelaaɗo - e semmbinde ma, ɗum waɗiina e saanga uddital Makka.
🎧 Njiiɗa yimɓe hoɓe naata e islaam dental caggal dental.
🎧 3 - Anndu ɗuum ko maande ɓadaade gasde ko tagna ma ko neleede, subhiniro yettude joom ma, yettude mbo e neema ballal e uddital, ɗaɓɓir mbo yaafuya, sabu ko jaabatooɗo ñaagude jiyaaɓe makko, o yaafooɓe.

J: Simoore Masadi e firo mum :
En puɗɗoriima e Innde Alla joom yurmeende heewnde huftadinde e joom yurmeende heeraniinde gooŋɗinɓe.
perti juuɗe Abi Lahabin o perti 1. Jawdi makko e ko o faggii nafaani mbo 2. Ma o sume e yiite waɗnge lew lewndu 3. E debbo makko doondotooɗo leɗɗe 4. Ina e daande maɓɓe ɓoggol raɗo(yoora ɓado) 5. - [Simoore Masadi -].
Firo :
🎧 Perti juuɗe bappa Annabi Abi Lahabin ɓiy Abdul Muɗɗalibi sabu pertude golle makko, sabu ko o loratno Annabi yo kisal won e makko, golle makko cooyi.
🎧 Hol ko jawdi mum e ɓiɓɓe mum nafi mbo? Ɗuum duñanaani mbo leɓte, ɗum fooɗanaani ɓe yurmeende.
🎧 Ma o naat yiite ñande darngo waɗnge lew lewndu, o tampa e nguli henge.
🎧 Ma jom suudu makko Ummu Jamiil naat nge oon lorliratnooɗo nelaaɗo weddaade gi'e e laawol makko.
🎧 Ina e daande makko ɓoggol moccirangol no tiiɗi, ngol o ɗowrate faade yiite.

J - Simoore Iklaasi e firo mayre :
En puɗɗoriima e Innde Alla joom yurmeende heewnde huftadinde e joom yurmeende heeraniinde gooŋɗinɓe.
( Maaku ko kaŋko woni Alla gooto 1. Alla woni paandateeɗo 2. O jibinaani o jibinaaka 3. O alah hay pasa gooto 4. [Simoore Ikhlaasi : 1 - 4 -].
Firo :
🎧 Maaku - aan nelaaɗo - Ko kanko woni Alla alah deweteeɗo e goongo, mbo wonah kanko.
🎧 Haajuuji tagoore nde ina ɓamte faade e makko.
🎧 O alah ɓiɗɗo O alah jiknaaɗo.
🎧 O alah jeradiijo e tagu mum he.

J - Simoore Falaqi e firo hende :
En puɗɗoriima e Innde Alla joom yurmeende heewnde huftadinde e joom yurmeende heeraniinde gooŋɗinɓe.
( Mbeɗa moolo e joom Falaqi 1. E bone ko O tagi 2. E bone niɓel jemma si ngel niɓɓaɗi 3. E bone guttooji e piɓle 4. E bone Haaside si o haasidiima 5). [- Simoore Falaqi : 1- 5 -]
Firo :
🎧 Maaku - aan nelaaɗo - mbeɗa moolo e jom subaka, mbeɗa hoɗdinoo mbo.
🎧 E bone ko lorata ummaade e tagaaɗe.
🎧 Mbeɗa moolo e boneeji ɓanngatɗi e jemma ummaade e daabaaji e wuyɓe.
🎧 Mbeɗa moolo e bone wileeɓe wuttooɓe piɓle.
🎧 E bone haaside gaño yimɓe si o haasadiima ɓe ko Alla okkiɓe ko e neemaaji, hombo yiɗa yoɗi iw e maɓɓe, e liɓde torra e dow maɓɓe.

Simoore Annaasi e firo mayre :
En puɗɗoriima e Innde Alla joom yurmeende heewnde huftadinde e joom yurmeende heeraniinde gooŋɗinɓe.
( maaku mbeɗa moolo e joom yimɓe1. Jeyɗo yimɓe 2. Deweteeɗo yimɓe 3. E bone cikki sikkinoojo birnatooɗi 4. Oon cikki cikkinoowo e nder becce yimɓe 5. Ummaade e jinneeji e yimɓe 6). [- Simoore Annaasi: 1 - 6 -]
Firo :
🎧 1 -Maaku - aan nelaaɗo -: Mbeɗa moolo, mbeɗa hoɗdino e Ma.
🎧 2- Jeyɗo yimɓe, hombo fillito e maɓɓe no O haajara, jeyɗo goɗɗo alah mbo wonah kaŋko.
🎧 3 - Mbo yimɓe ndewata e goongo, alah dewateeɗo e goongo mbo wonah makko.
🎧 4 - E bone seytaane oon beddatooɗo sikki sikkeeji faade e yimɓe.
🎧 5 - Oon beddatooɗo sikkeeji faade e ɓerɗe yimɓe.
🎧 Cikki cikkinoowo ina wona e yimɓe wollo e jinneeji.

J - Ittaama e Amiir juulɓe Abi Hafsin Umar ɓiy Kattaab yo Alla wele mbo o wii: Mi nani Nelaaɗo hombo maaka : " Tigi tigi golle ko e anniyaaji, woodanii kala neɗɗo ko o annayi, kala mbo fergo makko woni faade e Alla e Nelaaɗo mum; fergo makko ko e Alla e Nelaaɗo makko, kala mbo fergo mum woni ngam heɓde aduna, wollo debbo mbo o resat; fergo makko ko o feri ko faade e mum". Ko Bukaari e Muslim kabri mbo.
Faayidaaji ummaade e hadiis he :
1- Kala gollal alah e saga ngal daña anniya, foti ko juulde, e koorko, e hajju, e ko wonah ɗum e golle goɗɗe.
2 - Alah saga anniya laɓɓinane ngam Alla.
x Hadiis ɗimma :

J- Ittaama e Yummum juulɓe yummum Abdullaahi yo Alla wele mbo o wii: Nelaaɗo yo jam e kisal won e makko : " Kala puɗɗuɗo e hunde amen nde ko jeyaaka e hende, ɗuum ko ko ruttate". Ko Bukaari e Muslim kabri mbo.
Faayidaaji ummaade e hadiis he :
1 - Haɗde fuɗɗude e diine.
2 - Golle cosaaɗe e diine koɗe duttateeɗe ɗe njaɓetaake.
x Hadiis tataɓo :

J - Ittaama e Umar ɓiy Kaɗɗaab yo Alla wele mbo, o wii: nde min njooɗino sara nelaaɗo ñalawma gooto, haa gorko joom comci daneeji tal ari e amen, joom sukundu ɓaleeru kurum, batte ɗatngal nji'taake e makko, hay gooto e amen anndah mbo, haa o jooɗi e sara nelaaɗo, o tuggi koppi makko (jibriil) e koppi makko(nelaaɗo), o fawi newe juuɗe makko e bu'e makko, o wii: " Aan muhamdu habram ko woni islaam" O maakini mbo: " konde ceedotoɗa wonde deweteeɗo e goongo alah si wonah Alla, e wonde muhadu ko Nelaaɗo Alla, ñiiɓna juulde tottira askal, koora lewru koorko, kajja e suudu he si a hattani faade e hendu laawol" o wii a "gooŋɗi" Min kaawa oyo hombo naaɓno oyo ina jaabo, o wii: " habram iimaan" O maaki: " nde ngooŋɗinta Alla e malaykaaji mum, e defte makko, e nelaaɓe makko, e ñalawma darngo, e nde ngooŋɗinta hoddira ko moƴƴi heen e ko boni heen" o wii: " a gooŋɗi" o wii: " habram ihsaan(moƴƴinde) O maaki:" konde ndewata Alla ellee haɗa mbo yi'a hay si a yi'aani mbo kaŋko kam hombo yiima", o wii: " habram ñalngu darnga" O maaki: " naaɓnaaɗo o ɓuraani naaɓniiɗo o anndude", o wii: " haalanam maale mammba" O maaki:" nde korɗo jibinta joom makko, nde nji'ata momsotooɓe, holɓe, aynaaɓe ndammiri, hoɓe ɓurandira toowde kuɓeeje, refti o fokkiti, min ñiiɓi setta, O maaki: Umar, mbela haɗa anndi naaɓnatonooɗo o ? Mbiimi ko Alla e Nelaaɗo makko ɓuri anndude, O maaki: " ko Jibriil ari ngam anndinde mon fii diine mon". Ko Muslim habri mbo.
Ina e faayidaaji hadiis he :
1 - Haalde doosɗe islaam joy ɗe, ɗeen ngoni :
Seedaade deweteeɗo e goongo alah si wonah Alla, e wonde Muhamadu ko nelaaɗo Alla.
E ñiiɓnude juulde.
E tottirde askal.
E hoorde lewru koorko.
E hajjude ka suudu Alla hormaandu.
2- Haalde doosɗe gooŋɗinde, koɗe jeegom :
Gooŋɗinde Alla.
E malaykaaji makko.
E defte mum(makko).
E nelaaɓe mum.
E ñalawma darngo.
E hoddiro ko moƴƴi heen e ko boni heen.
3- Haalde doosɗe moƴƴinde, ɗuum ko doosgal gootal, ɗuum woni nde ndewata Alla ellee haɗa yi'a mbo, si a yi'ataa mbo, kanko kam hombo yiima.
4 - Waktu daraade darngo, ko Alla tan anndi ɗum.
Hadiis nayaɓo:

J- Ittaama e Abu Hurayrata yo Alla wele mbo o wii: Nelaaɗo Alla maaki: " ɓuri timmude gooŋɗinɓe he gooŋɗingol ko: ɓurɗo o moƴƴude jikku". Ko Tirmijiyyu habri mbo, o wii:" ko hadiis celluɗo".
Faayidaaji ummaade e hadiis he :
1 - Hirjinde e moƴƴude jikku.
2 - Timmude jikku ko e timmude gooŋɗingol.
3- Gooŋɗingol ina ɓeydo ina usto.
Hadiis joyaɓo :

J - Ittaama e Ibnu Umar yo Alla weleɓe wonde Nelaaɗo maaki : " kala goondirɗo ko wonah Alla o yeddi wollo o sirki". Ko Tirmiji habri mbo.
Faayidaaji ummaade e hadiis he :
- Dagaaki woondirde ko wonah Alla.
- Woondirde ko wonah Alla ko sirku tokooso.
Hadiis jeegoɓo :

J - Ittaama e Anas yo Alla wele mbo, Nelaaɗo yo jam e kisal won e makko maakim: " hay gooto e mon gooŋɗintah haa mi ɓurana mbo baaba makko, e ɓiɓɓe makko e yimɓe ɓe fof". Ko Bukaari e Muslim kabri mbo.
Ina e faayidaaji hadiis he :
- Ina waɗɗi yiɗde nelaaɗo ko ɓuri fof en.
- Ɗuum ko e timmal iimaan jeya.
Hadiis jeeɗiɓo :

J - Ittaama e Anas, Nelaaɗo yo o his maaki : " hay gooto e mon gooŋɗintah haa o yiɗana musiɗɗo makko ko o yiɗani ko hoore makko". Ko Bukaari e Muslim kabri mbo.
Ina e faayidaaji hadiis he:
- Ina waɗɗi e juulɗo nde o yiɗanta juulɓe moƴƴere hono nde o yiɗani hoore makko.
- Ɗuum ko e timmude iimaan jeya.
Hadiis jeetaɓo:

Ittaama e Abi Sa'iid yo Alla wele mbo, wonde Nelaaɗo maaki: " Mi woondiri mbo fittaandu am woni e junngo makko, pellet, honde foti(tolnondiri) e tataɓal Quraana" Ko Bukaari habri mbo.
Yogo e faayidaaji hadiis he:
1 - Ɓural simoore Ikhlaasi.
2 - Hombo foti e tataɓal Quraana.
Hadiis jeenaɓo:

J - Ittaama e Abu Muusa, wonde Nelaaɗo maaki: " feere alah semmbe alah si wonah e Alla, ko ngalu e ngaluuji aljanna". Ko Bukaari e Muslim kabri mbo.
Ina e faayidaaji hadiis he:
1-Ɓural ngol konngol, e wonde ngol ko ngol ngalu e ngaluuji aljanna.
2- Hisnaade jiyaaɗo e feere e semmbe mum, e tuugnaade mbo e Alla.
x Hadiis sappaɓo:

J - Ittaama e Nuumaan Ibnu Basiir yo Alla wele mbo o wii: mi nanii Nelaaɗo ina maaka: " ko noon tigi ina e ɓanndu husre si nde moƴƴi ɓanndu fof moƴƴat, si nde bonii ɓanndu fof bonat, ko ndeen woni ɓernde". Ko Bukaari e Muslim kabri mbo.
Yogo e faayidaaji hadiis he:
1- Ina e moƴƴude ɓernde moƴƴugol nder e boowal.
2- Himmirde moƴƴinde ɓernde sabu ko heen moƴƴere neɗɗo woni.
Hadiis sappo e go'aɓo:

J - Ittaama e Mu'aaju ibnu Jabalin yo Alla wele mbo o wii: Nelaaɗo maaki: " kala mbo konngol mum sakkitori: alah dewateeɗo e goongo si wonah Alla, o naata aljanna". Ko Abu Daawuuda habri mbo.
Yogo e faayidaaji hadiis he:
1- Ɓural laa ilaaha illal laahu, ngol konngol ina naatna neɗɗo aljanna.
2- e ɓural mbo haala mum sakkitori e aduna laa ilaaha illal laahu.
Hadiis sappo e ɗiɗaɓo:

J - Ittaama e Abdullaahi Ibnu Mas'uud o wii: Nelaaɗo maaki. " Gooŋɗinɗo wonath juwoowo guri yimɓe, wonah kuɗoowo, wonah kaaloowo paŋkare, wonah bonɗo ɗemngal". Ko Tirmiji habri mbo.
Ina e faayidaaji hadiis he:
1- Haɗde kala haala meere e mbonko.
2- Ɗuum ko sifa juulɗo e ɗemngal mum.
x Hadiis sappo e tataɓo:

J- Ittaama e Abu Hurayrata yo Alla wele mbo o wii: Nelaaɗo Alla maaki: " ina jeya e moƴƴude islaam neɗɗo: accude ko toɗɗaaki mbo". Ko Tirmiji e woɓɓe kabri mbo.
Ina e faayidaaji hadiis he :
1- Accude ko toɗɗaaki ma e geɗe diine e aduna.
2 - Accude ko toɗɗaaki ma ko e timmal islaam ma.
x Hadiis sappo e nayaɓo:

J- Ittaama e Abdullaahi Ibnu Mas'uud: wonde Nelaaɗo maki: " kala jannguɗo harfeere e deftere Alla woodanii mbo heen moƴƴere, moƴƴere sowete laabi sappo, mi maakatah : alif laam miim ko harfeere, kono alif ko harfeere, laam ko harfeere, miim ko harfeere". Ko Tirmiji habri mbo.
Yogo e faayidaaji hadiis he:
1- Ɓural janngude Quraana.
2- Kala harfeere nde njannguɗa woodaniima heen moƴƴere .

J - 1- Teddinde Mbo kanko tedduɗo O.
2 - Rewde mbo kanko tan.
3 - Ɗoftaade mbo.
4- Accude goopol mum.
5- Yettude mbo e mantude mbo kanko tedduɗo o e ɓural makko e neema mbo waawah lmeede.
6 - E muñde e hoddiraaji makko.

J - 1 - Rewde e makko e ñeemtinde mbo.
2 - Ɗoftaade mbo.
3 - Accude woopde mbo.
4 - Gooŋɗinde mbo ko o habri.
5 - Waasde fuɗɗude e sunno mqkko ko alaano e hembo.
6 - Yiɗde mbo ko ɓuri ko njiɗɗa fittaandu ma e kala neɗɗo.
Mawninde mbo e walludɗe mbo e wallude sunno makko.

J - 1 - Ɗoftaade jiknaaɓe ko wonah goopol.
2- Ligganaade jiknaaɓe.
3- Wallude jiknaaɓe.
4- Humtude haajuuji jiknaaɓe
5 - Ñaaganaaɓe jiknaaɓe.
6- Ne'anaadeɓe e konngol, dagaaki wiide ɓe "is" ko ngol ɓuri famɗude e konnguɗi.
7 - Moosde e yeeso jiknaaɓe mi ñirɓintaako.
8 - Mi ɓamtatah sawtu am e dow sawtu jiknaaɓe, mi heɗooɓe, mi taƴatah haala maɓɓe, mi noddirtaaɓe inɗe mum en, ko mbi'at mi ko " baaba am" "neene am".
9 - Mi ɗaɓɓa sakkiteede si mina naata e suudu maɓɓe.
10 - Ɓuucaade junngo e hoore jiknaaɓe.

J - 1- Juuraade ɓadiiɓe ummaade siɗɗo gorko e debbo e bappa e gorgol e kaawiraaɗo e yummo tokooso e ko heddi ɓurɓe ɓadaade.
2 - Moƴƴude e maɓɓe ka konngol e golle e wallude ɓe.
3 - Ina e ɗuum jotondirde e maɓɓe e naaɓnaade alhaaliiji maɓɓe.

J -1- Mi yiɗat mi wonda e moƴƴuɓe.
2- Mi reento mi acca wondude e bonɓe.
3- Mi salmina siɓɓe am mi tottaɓe junngo.
4- Mi juuroyooɓe siɓe ñawi mi ñaaganooɓe cellal.
5- E ñaaganaade(bugmitde) isluɗo
6- Mi nooto noddaandu makko si o noddii kam ngam juuraade mbo.
7- Mi laaɓana mbo reedu.
8- Mi walla mbo si o tooñaama, mi haɗana mbo tooñannge.
10 - Mi yiɗana siɗɗo am juulɗo ko njiɗan mi hoore am.
11- Mi walla mbo si o hatojini e ballal am.
12- Mi waasa mbo memnude lorlo ka konngol wollo e gollal
13- Mi reena sirru makko.
14- Mi ƴattataako mbo, mi ño'ataa mbo, mi yawataako mbo, mi haasidtaako mbo, mi ñukkintaako mbo wollo mi fuunta mbo.

J-1- Mi moƴƴa e koɗdiijo ka konngol e golle mi walla mbo si o hatajini e ballal am.
2- Mi ñaaganoo mbo saanga juulde wollo dewgal e ko wonah ɗuum.
3- Mi salminoya mbo si o ñawi, si o heɓi musiiba mi muññita mbo.
4- Mi okka mbo ko defat mi e ñaamdu fotde kattane(baawal).
5- Mi yottintaa mbo lor foti ko e konngol wollo gollal.
6- Mi ɓittintaa mbo e sawtu toowɗo wollo mi ñukkindoo mbo, mi muñanat mbo.

J-1- Mi nooto oon nodduɗo mi faade koɗtiigu.
2- Si mi faalaama juuraade gooto mi ɗaɓɓat yamiroore e fodoore.
3- Mi ɗaɓɓa sakkiteede(yamiroore) ko adi naatde.
4- Mi leelata e juuragol he.
5- Mi meernat gite am e yimɓe galle he .
6- Mi bismoto koɗo mi jaɓɓoo mbo jaɓɓagol ɓurngol moƴƴude, mi wertana mbo yeeso, mi bismoroo mbo konngoɗi moƴƴuɗi.
7 - Mi joɗɗina koɗo e nokku ɓurɗo moƴƴude.
8- Mi hoɗtira mbo ñaamdu e yardu.

J 1- Si mi tini muusallo, mi fawat junngo am ñaamo e nokku he, mi wi'a: " bismillaahi laabi tati" .
mi wi'a: " mbeɗa moolo e teddungal Alla e mbaawko makko e bone ko heɓi mi ko mbeɗa reeno" laabi jeeɗiɗi.
2 1- Miɗa wela ko Alla hoddiranimi ko mi muñat.
3- Mi yaawno e juuraade siɗɗo am ñawɗo, mi ñaaganoo mbo, mi waasa juutnude jonnde sara makko.
4- Mi mocca mbo, ko aldah ɗaɓɓude mbo ɗuum e am.
5- Mi wasiyoo mbo muñal e ñaagaade, e juulde e laaɓal ko kattan mi.
6- Ñaaganaade ñawɗo o:" mbeɗa toro Alla tedduɗo o joom arsi mawɗo o, nde o safrat ma" laabi jeeɗiɗi.

J 1- Laɓɓinde anniya wonande Alla tedduɗo O.
2- Mi gollira ganndal ngal njanngu mi ngal.
3- Mi hormo jannginoowo mi teddina mbo si hombo tawa wollo o tawaako.
4- Mi jooɗo e yeeso makko wondude e needi.
5- Mi heɗo mbo no moƴƴi mi waasa taƴde mbo si hombo janngina.
6- Mi neho si mbeɗa naaɓno.
7- Mi noddirtaa mbo innde makko.

J-1- Mi salminat yimɓe jonnde ɓe.
2- Mi jooɗo ɗo jonnde nde haaɗti ɗo, mi ummintah hay gooto e jonnde makko, wollo mi jooɗo hakkunde ɗiɗo ko aldah e yamiroore maɓɓe.
3- Mi yaacna jonnde ngam goɗɗo jooɗo.
4- Mi taƴatah yeewtere jonnde nde.
5- Mi wayno ko adii de ummotoo mi e joɗnde he.
6- Si jonnde nde gasi mi ñaago ñaagunde Kaffaara jonnde. " senaare woodanii ma Alla e jettooje ma, mbeɗa seedo alah dewateeɗo e goongo mbo wonah aan, mbeɗa yaafna ma mbeɗa rutto e ma".

J -1- Mi ɗaanoto law.
2- Mi ɗaano mbeɗa wondi e laaɓal.
3- Mi hippataako si mina ɗaano.
4- Mi leloroto bannge am ñaamo, mi fawa junngo am ñaama les haanaweram ñaamre.
5- Mi fiɗɗa leeso am.
6- Mi janngat ñaagule ɗoyngol, hono aayatal kursiyyu, e simoore Iklaasi, e maw'uujatayni laabi tati, mi wi'a : " e Innde ma Aan Alla maayat mi e hende nguurat mi".
7- Mi fina ngam juulde fajiri.
8- Mi wi'a caggal nde pinmi ummaade e ɗoyngol: " Jettooje ngoodanii Alla guurnuɗo men, caggal nde o wari men, ko e makko woni saaktorde".

Jaabawol :
1- Mi anniyo e ñaamde am e njaram am kulol e ɗoftaade Alla.
2- Lootde juuɗe ɗiɗe ko adii ñaamde.
3- Mi wi'a: " bismilliihi" mi ñaamra junngo am ñaamo e bannge am, mi ñaamatah e hakkunde lahal, wollo e yeeso goɗɗo.
4- Si mi yejjiti wiide bismillaahi mi wi'a: " bismillaahi e arwannde e sakket".
5- Mi welete ñaamdu woodaandu ndu, mi aybintaandu, si ndu weli kam mi ñaama, si ndu welaani mi mi acca.
6- Mi ñaama lonnge seeɗa, mi ñaamatah ko heewi.
7- Mi wuttatah ñaamdu wollo njaram, mi accat haa ɓuuɓa.
8- Mi renta e ñaamdu ndu koreeji e koɗo.
9- Mi idataako ñaamde heccuɓe mi .
10- Mi innat Alla saanga yarde, mi yara mbeɗa jooɗi e gooɓe tati.
11- Mi yettat Alla caggal gasnude ñaamdu.

J- Mi fuɗɗorto ɓoornorde ñaama, mi yetta Alla.
2- Mi juutnatah comcol haa yawta kolɓuli.
3- Sukaaɓe worɓe ɓoornotaako ɓoornanteeri rewɓe, sukaaɓe rewɓe ɓe ɓoornataako comci worɓe.
4- Waasde nanndinaade e comci heefareeɓe wollo faasiqeeɓe.
5- Bismaade saanga ɓoortugol comci.
6- Idaraade ɓoornaade faɗa koyngal ñaamal, e idorde nanal saanga ɓoortugol.

J- Mi wi'at: " bismillaahi, jettooje ngoodani Alla". ( senaade woodani oon eeltanɗo amen o, min ngonaana hattanɓe mbo 13. Pellet, faade e Joom amen min nduttato 14). -[ Simoore Jukrufi : 13-14-]
2- Si a wirtiima juulɗo, salmin mbo.

J - 1- Mi fotondira mi yankino e yaadu am, mi yahra bannge ñaama ka laawol.
2- Mi salminat oon mbo kawrumi.
3- Mi meerna gite am, mi lorlatah hay gooto.
4- Mi yamira ko moƴƴi, mi haɗa ko bonii.
5- Mi ittat ko lorata e laawol.

J - 1- Mi yaltira fela am nana mi wi'a: " mi fuɗɗariima innde Alla, ko e makko mbakkaliimi, feere alah semmbe alah si wonah e Alla, Alla mbeɗa mooli ma nde majjat mi wollo mi majje, wollo mi fergito wollo mi fergite, wollo mi tooña wollo ,mi tooñe, wollo mi majja wollo majje e dow am". 2- Mi naatrat galle e koyngal am ñaamal, mi wi'a: " e innde Alla min naatri, e innde Alla min njaltiri, e joom amen min mbakkali".
3- Min puɗɗoro soccaade, refti min calmin yimɓe galle ɓe.

J-1- Mi naatrat koyngal am nanal.
2- Mi wi'a saanga naatgol: " bismillaahi, Alla mbeɗa mooli ma e jinneeji gori e jinneeji dewi".
3- Mi naatdah e huunde waɗnde innde Alla.
4- Mi suuro saanga humtude haaju.
5- Mi haalatah saanga humtude haaju.
Mi huccittah funnaange, mi ruŋtataako mbo saanga coofgol wollo jahgol dow wuro.
Mi huutorat junnga am nano saanga ittugol soɓe, mi huutortah ñaamo.(laɓɓinoratmi ko junngo am nano)
8 - Mi humtatah haaju am e ɗowdi wollo e laawol ɗo yimɓe ndewata.( mi selataa e dow bolol wolla e ɗowdi)
Mi lootat juuɗe am(mi sooɗoto)caggal humtude haaju.
10- Mi yaltirat koyngal am nanal, mi wi'a: " yaafuyo ma".

J -1- Mi naatrat misiide(jama) koyngal am ñaamal mi wi'a: " bismillaahi, Alla udditan am dame yurmeende ma".
2- Mi jooɗotaako hami juula darɗe ɗiɗe.
3- Mi wirtataako e yeeso juulooɓe, wollo mi yeeyna majjere, wollo mi yeeya, wollo mi sooda e nder misiide.
4- Mi yaltirat misiide koyngal am nanal mi wi'a: " Aan Alla mbeɗa ñaagoma e ɓural Ma.

J -1- Si mi hawrii e juulɗo mi idarat mbo salminaandu, e wiide: " yo kisal won e mon e yurmeende Alla e barke makko" mi jooportaako junngo am tan.
2- Mi moosat e yeeso mbo calminat mi o.
3- Mi tottat mbo junngo ñaamo.
4- Si woodi calminɗo mi salmitorta no ɓuri moƴƴude, wollo mi rutta hono mum.
5- Mi adartaako keefeero salminaandu si mi hawri e makko, si o salmani mi rutto hono no o salmaniri mi nih.
6- Suko salminta mawɗo, baɗɗiiɗo salmina jahoowo, jahoowo salmina jooɗiiɗo, seeɗa calmina heewɓe

J-1- Mi ɗaɓɓat sakkiteede ko adii nde naatat mi e nokku.
2- Mi ɗaɓɓat sakkiteede laabi tati, mi ɓeydatah, caggal ɗuum mi yaha.
3- Mi honnga baafal e newuya, mi darataako mi huccita e damal, ndaratoomi ko e ñaamo wollo e nano maggal.
4- Mi naatatah e baaba am wollo e yummo am wollo e goɗɗo, tawa mi ɗaɓɓaani sakkiteede yo mi naata, haa teeŋti ko adii fajiri e yonto pooftagol njollor, e caggal geeƴe.
5- Mbeɗa waawi naatde nokkuuji ɗi koɗaako, hono Safrordu e ɗo yeeyete ko aldah e ɗaɓɓude sakkiteede.

J-1- Mi ñamminat kullel ngel mi yarna ngel.
2- yurmaade ngel, e waasde roonde ngel ko ngel hattanaani.
3- Mi leptatah muumunteyel e kala mbaadi e leɓte wollo e torro.

J-1- Mi anniyoto e coftal ɓalli he semmbinde ngam ɗoftaade Alla e weluyo makko.
2- Min pijatah e saanga juulde.
3- Sukaaɓe worɓe pijdatah coftal ɓalli e sukaaɓe rewɓe.
4- Mi ɓoornoto comci cuurooji awra saanga coftal ɓalli.
5- Mi woɗɗoto caftal ɓalli karmungal, hono lapñpude e yeeso e huñcude awraaji.

J- 1- Gooŋɗude e gaajaate e waasde fende.
2- gaajaate ɗe ngalah jalkitgol e lorde e hulɓinde.
3- Waasde hebbinde gaajaate.

J-1- Waɗde junngo wollo comcol wollo sarbet e hunduko saanga islugol.
2- Yettude Alla caggal islude wiide:" jettoojee ngoodani Alla.
3- yo siɗɗo mum wollo gondiijo mum wii: " yo Alla yurmo ma".
Si oon wi'i noon yo o wii:" yo Alla feewnu mon moƴƴina battane mon".

J-1- Etaade teerude ngaaɓlugol.
2- Waasde ɓamtude sawtu hono wiide" aa" "aa".
Fawde junngo e hunduko.

J-1- Jaŋngude Quraana tawa haɗa wondi e laaɓal
2- Jooɗaade wondude e needi e neɗɗankaagal.
3- Moolaade e bone seyɗaane saanga nde puɗɗotoɗa janngude.
4- Mbeɗa ƴeewtindo Quraana.

J : Annabi maaki: " Ɓuri timmude gooŋɗinɓe he iimaan, ko ɓurɓe moƴƴude jukku" Tirmiji e Ahmadu kabri mbo.

J -1- Sabu koɗum sabaabu gilli Alla.
2- Ko sababu yiɗde tagoore nde.
3- Ko ɗuum ɓuri teddude kala huunde e peesirgal.
4- Moƴƴude jikku ina wonw sabaabu sowa- neede njeenaari e baraaje.
5- Ko maande timmude iimaan.

J- E Quraana tedduɗo o, Alla Toowɗo O maaki: ( Pellet, o Quraana kombo peewnoowo wonande ko ɓuri fooccaade). [- Simoore Israa'i : 7-] Ina e sunna annabiyanke: Ka Nelaaɗo yo jam kisal won e mum maaki: " pellet, neldaami ko haa mi timmina jikkuuji moƴƴi". Ko Ahmadu habri mbo.

J- Ɗuum woni reende Alla ko duumi, e tottirde moƴƴere e moƴƴude e tagaaɓe.
Annabi yo jam e kisal won e mum maaki: " Pellet, Alla yamarii moƴƴinde e kala huunde". Ko Muslim habri mbo.
Ina e mbaadiiji moƴƴinde:
Moƴƴinde e dewal Alla, ɗuum woni laɓɓinande Alla dewal ngal.
Moƴƴinde e jiknaaɓe ka bolle e golle.
Moƴƴinde e enɗam e ɓadiiɓe ma.
Moƴƴinde e koɗdiijo.
Moƴƴinde e alyatimeeɓe e miskineeɓe.
Moƴƴinde e bonɗo e ma.
Moƴƴinde haala.
Moƴƴinde saanga jeddandirgol.
Moƴƴinde e kulle (muumiteeje).

J- Mbeñdi moƴƴinde woni bonnude.
x Ina e ɗuum: Accude laɓɓinande Alla dewal.
E aaƴaade jiknaaɓe.
E taƴde enɗameeje
E bonde koddigal.
E accude moƴƴude waasɓe e miskineeɓe e ko wonah ɗuum ummaade e konnguɗi bonɗi e golle bonɗe.

Jaabawol:
1- Hoolaare e reende hakkeeji Alla.
Mbaadiiji mum: hoolaare tottirde dewe hono juulde, askal, e koorko, e hajju, e ko wonah ɗi ko Alla farli e dow men.
1- Hoolaare e reende hakkeeji tagoore
Reende guri yimɓe.
E jawɗeele maɓɓe.
E ƴiiƴameeje maɓɓe.
E sirruuji maɓɓe, e denndaangal koɓe ndesndi ma.
Alla daali e jaŋtaade sifaaji malaaɓe: ( e ɓeen renooɓe koɓe koolna e aadiiji maɓɓe 8) [- Simoore Muuminuun: 8-]

J- Njanfa, ɗuum woni sankude hakkeeji Alla e hakkeeji yimɓe.
Annabi mbo jam e kisal woni e mum maaki: " maanddeji Naafige ko tati " si o resndaama o njanfo". Ko ko hawra e mum.

J- Ko ɗuum woni haalde ko yaadi ko woni ko wollo huunde no nde woniri nih.
Ina e mbaadiiji mum:
Gooŋɗude e haala wondude e yimɓe.
Gooŋɗude e fodoore.
Gooŋɗude e haala e golle.
Annabi mbo jam e kisal woni e mum maaki: " pellet, goongo ina ɗowa faade e ɗiggere, ɗiggere ina ɗowa faade e aljanna, gorko seeratah haalde goongo haa o winnde ka Alla ko gooŋɗuɗo. Ko ko hawra e mum.

J-Fenaande, ɗuum woni ko luuti ko woodi, ina heen, fenande yimɓe, e luutndaade fodoore, e seedaade fenaande.
Annabi yo jam e kisal won e mum maaki: " pellet, fenaande ina ɗowa faade e faajiraagal, faajiraagal ina ɗowa faade e yiite, gorko seeratah ina fena haa o winnde ka Alla penoowo". Ko ko hawra e mum. Annabi yo jam e kisal ngon e mum maaki: " maale naafige ko tati" o janti heen" si o yeewti o fena, si o fodi o luutndo". Ko ko hawra e mum.

J - Muñde e dow ɗoftaade Alla.
Muñde gaa e goopol.
- Muñde hoddiraaji muusɗi, e yettude Alla e kala alhaali.
Alla toowɗo o daali: ( Alla ina yiɗi muñooɓe 146). - Simoore Aali Imraana : 146) Annabi yo jam e kisal ngon e mum maaki: " Heskey fiyaaku juulɗo huunde mum fof ko moƴeere, hay gooto alah ɗuum si wonah gooŋɗinɗo, si ko weli heɓii mbo o yetta ɗum wona moƴƴere mum, si lorla heɓii mbo o muña ɗuum wona moƴƴere mum". Ko Muslim habri mbo.

J - Ɗuum woni waasde muñde e dewal, e waasde muñde e goopol, e metteede hoddiraaji foti e konngi wollo golle.
Ina e mbaadiiji mum:
Wooɗeede maayde.
Lappude kooɓe.
Seekde comci.
Sarde sukundu.
Ñaaganaade fittaandu mum halkaade.
Annabi mbo jam e kisal woni e mum maaki: " Njoɓdi yaadata ko e mawnude musiiba Alla si yiɗii yimɓe O jaribatoɓe, kala e maɓɓe belaaɗo o daña weluya, kala tikkuɗo o heɓa tikkere Ko Tirmiji e Ibnu Maaja kabri mbo.

Ɗuum woni wallandirde yimɓe hakkunde maɓɓe e goongo e moƴƴere.
Mbaadiiji ballandiral:
5 - Wallandirde e ruttude hakkeeji.
Wallandirde e ruttude tooñɗo.
Wallandirde e humtude haajuuji yimɓe e miskineeɓe.
Wallandirde e kala moƴƴere.
Waasde wallandirde e bakkaat e torra e añanaagal.
Alla toowɗo o daali: ( mballandire e ɗiggere e kulol Alla wote mballandire e bakkaat e ngañngu kule Alla pellet, Alla ko cattuɗo leɓte 2). [- Simoore Maa'ida: 2-] Annabi mbo jam e kisal woni e mum maaki: " Gooŋɗinɗo e gooŋɗinɗo ko hono mahdi, gooto e maɓɓe in semmbina goɗɗo o). Ko ko hawra e mum. Annabi yo jam e kisal ngon e mum maaki: " Juulɗo woni musiɗɗo juulɗo, o tooñotaa mbo, o hoynataa mbo, kala gonɗo e haaju musiɗɗo mum, Alla wona e haaju makko, kala ittanɗo juulɗo ɓittere, Alla ittana mbo ɓittere e ɓitte ñande darngo, kala cuurɗo juulɗo Alla suura ɗum ñande darngo). Ko ko hawra e mum.

J - 1- Hersude Alla, woni waasde woopde Mbo.
2 - Hersude yimɓe: accude haalde paŋkare e bonde ɗemngal e yaltinde awraaji.
Nelaaɗo Alla maaki: " gooŋɗinde ko huunde e capanɗe jeeɗiɗi" wollo " huunde e capanɗe jeegom" geɗal, ɓuri heen toowde ko wiide: Laa Ilaaha illallaaha, ɓuri heen leesɗude: ko ittude ko lorata e laawol, gacce ko geɗel e gooŋɗinde". Ko Muslim habri mbo.

J- Yurmaade mawɓe e teddinde ɓe.
Yurmaade famarɓe duuɓi e sukaaɓe.
Yurmaade baasɗo e miskiin e katajinɗo.
Yurmaade kulle ɗuum woni nde ñammintaa ɗe mbaasaaɗe lorde.
Ina e ɗuum konngol Annabi: " haɗa yi'a gooŋɗinɓe e yurmandirde ɓe e yiɗandirde ɓe e enɗandirde ɓe ko hono ɓanndu, si heen tergal muusaama goɗɗe ɗe noddandira hiŋkaƴinaade e paawngal". Ko ko hawra e mum. Nelaaɗo mo jam e kisal woni e mum maaki: " Yurmotooɓe Alla yurmotoɓe, njurme wonɓe e leydi, wonɓe kammu njurmo mon". Ko Abu Daawuuda e Tirmiji habri mbo.

J - Yiɗde Alla.
Alla toowɗo o daali: ( Ɓeen gooŋɗinɓe ɓuri sattande Alla gilli). [- Simoore Baqara: 156 -]
Yiɗde Nellaɗo.
O maaki: ( Mi woondari mbo fittaandu am woni e junngo Makko, gooto e mon gooŋɗintah haa ko o yiɗi mi ko ɓura ko o yiɗi ko baaba makko e yumma makko". Ko Bukaari habri mbo.
Yiɗde gooŋɗinɓe, e yiɗandeɓe moƴƴere hono hono no yiɗiranɗa hoore ma.
Annabi mbo jam e kisal woni e mum maaki: " Hay gooto e mon gooŋɗintah haa o yiɗana musiɗɗo mum ko o yiɗani ko hoore mum. Ko Bukaari habri mbo.

J- Ɗuum woni wellitaade yeeso, wondude e weltaare e mooso e newaare e hollirde wel-taare saanga hawrude e yimɓe.
Ɗuum woni mbeñdi ñirɓinaade e jeece yimɓe ko addantaɓe dogde.
E ɓural ɗuum hadisaaji keewɗi ngarii heen, ittaama e Abu Jarri yo Alla wele mbo, o wii: Nelaaɗo maaki: " Woto yaw e moƴƴere hay huunde, hay si ko hawrude e musiɗɗo ma e yeeso weytiingo". Ko Muslim habri mbo. Nelaaɗo yo jam e kisal ngon e mum maaki: " moosede ma e yeeso musiɗɗo ma ko sadak". Ko Tirmiji habri mbo.

J - Ɗuum woni wooɗeede iwde neema e goɗɗo wollo añande goɗɗo neema.
Alla daali:( e bone haaside si o haasadiima 5) Simoore Falaqi: 5-].
Ittaama e Anas Ibnu Maalik, Nelaaɗo yo jam e kisal won e mum maaki: " wote ngañandire, wote kaasidire, wote nduŋtandire, ngone jiyaaɓe Alla hoɗon ngoni musiɓɓe". Ko Bukaari e Muslim kabri mbo.

J- Ɗuum woni jalkitde musiɗɗo ma e hoynude mbo, ɗum dagaaki.
Alla haɗi ɗuum: ( eehey mon gooŋɗinɓe woto yimɓe njalkit woɓɓe ɓe ina waawi nde ɓe ngonat ɓurɓe moƴƴude e maɓɓe woto rewɓe njalkit rewɓe yaama ndeɓe ɓurata ɓeen moƴƴude wote njuwe ko'e mon wote noddondire coowooje bonii inɗe faasiqaagu caggal iimaan kala mbo tuubaani caggal ɗuum ko ɓeen ngoni tooñɓe 11). [- Simoore Hujuraati: 11-]

J- Ɗuum woni nde neɗɗo waasata yiide hoore makko e dow yimɓe, o yawataaɓe o salataako goongo.
- Alla toowɗo O daali: ( e maccuɓe Alla ɓeen yahooɓe e dow leydi hoɓe ngoni yankaniiɓe). [- Simoore Furqaan: 63-] Hawnan woni: yankaniiɓe. Nelaaɗo Alla maaki: " Hay gooto yankinantaako Alla si wonah O ɓamta mbo". Ko Muslim habri mbo. Nelaaɗo maaki: " Pellet, Alla wahyiima e am nde njankintaɗon haa gooto e mon waasa wasaade e goɗɗo, gooto e mon kadi waasa yawtude keerol e e dowgoɗɗo o". Ko Muslim habri mbo.

J - Mawnakinaade e goongo, ɗuum woni ruttude goongo e waasde mbo jaɓde.
2- Mawnakinaade e dow yimɓe, ɗuum woni yawdeɓe e hoynudeɓe.
Nelaaɗo Alla maaki: " Nelaaɗo maaki naatatah aljanna oon mbo woni e ɓernde makko fotde gabbel jarra e mawnakinaare". Gorko gooto wii: pellet, gorko ina yiɗa nde comcol mum moƴƴata, paɗe mum njooɗa ? O maaki: " Alla ko jooɗɗo hombo yiɗi ko yooɗi, mawnakinaare woni: ruttude goongo e yawaade yimɓe". Ko Muslim habri mbo.
Baɗrul haqqi: woni ruttude goongo.
Gamɗu annaasi woni: yawde yimɓe.
Comcol jooɗngol e paɗe jooɗɗe wonah e mawnakinaare jeya.

J - Fuuntude e njeeygu e cootgol, ɗuum woni suuɗde ayiiba ko yeeyete ko.
- Fuuntude e janngude ganndal, hono gujjugol janngooɓe saanga ɓetooji.
- Fuuntude e konngol hono seedaade fepindaande e fenaande.
- Waasde huuɓnude ko kaalnaɗa e ko kawru- naɗa e yimɓe.
E haɗde fuuntude e tuppude, Nelaaɗo wirtiima joowel ñaamdu, o naatni junngo makko nder hengel, peɗeeli mum leppi, O maaki: " ko ɗum woni jom ñaamdu ?" o wii: ko ɗum toɓaɗum aan Nelaaɗo Alla, O maaki: " ko haɗma waɗde ɗum dow haa yimɓe ɓe nji'a ɗum? kala puuntuɗo amen jeyaako e am". Ko Muslim habri mbo.
Assubratu: woni joowel ñamri.

J- Ɗuum woni haalde e musiɗɗo ma ko o añi tawa o tawaaka (hombo wirni).
Alla toowɗo o daali: ( woto yogo e mon ñoh yogo goɗɗo o mbela gooto e mon ina yiɗi nde o ñaamata teew musiɗɗo makko hombo maayi on ngañii ɗuum kule Alla pellet, Alla ko jaɓoowo tuubabuyo ko jurmotooɗo 12). [- Simoore Hujuraati: 12-]

J- Ɗuum woni eggude jeewte hakkunde yimɓe nawana woɓɓe ngam bonnude hakkunde maɓɓe.
Nelaaɗo yo jam e kisal won e makko maaki: " baddoowo naatata aljanna". Ko Muslim habri mbo.

J- Ɗuum woni tinde niseede saanga gollude moƴƴere e ko waɗɗi e neɗɗo gollude ɗum.
Ina heen: Aamde gollude golle baɗɗiiɗe.
Alla toowɗo O daali: " Pellet, naafiqeeɓe ɓe hoɓe kodo Alla kanko ne hombo hodooɓe, siɓe ummiima faade e juulde ɓe ummoto hoɓe ngaami hoɓe njiino yimɓe ɓe njaŋtataako Alla si wonah seeɗa 142). [- Simoore Nisaa'i:142-]
Ina haanani gooŋɗinɗo accude ngaameele e maaynude ɓanndu e jooɗaade, hombo haani yahde ngam gollude e dillude e soobaade e tiiɗnaade.

J - 1 - Tikkere yettaande: ndeen woni sabu Alla, si heefereeɓe e naafiqeeɓe kuñcii hurmo Alla Ceniiɗo O.
2 - Tikkere ñiŋaande: Ndeen woni waɗoore aade waɗde wollo haalde ko haanaani.
Safrude tikkere:
Salligaade,
Jooɗaade tawi ko a darinooɗo, lelaade tawi ko a jooɗinooɗo.
Jaggitade e wasiya Nelaaɗo ina e ɗuum" woto tikku".
Nde o tehrata fittaandu makko saanga tikkere e duñaade ko haanaani.
Moolaade e Alla e bone seyɗaane diddaaɗo o.
Deƴƴude.

J : Ɗuum woni huncude e wittude awraaji yimɓe ɗi ɓe cuuɗata.
Ina jeya e mbaadiiji mum karmuɗi:
Ƴellitaade e awraaji yimɓe ka cuuɗi maɓɓe.
- Heɗaade neɗɗo jeewte maɓɓe ko aldah e ganndal maɓɓe.
Alla toowɗo o daali: ( wotee ñukkondire). [- Simoore Hujuraati: 12-]

J- Ɓurtinde: Woni nafqude jawdi ɗo wonah nokku mum.
Mbeñdi mum ko ɗawre: ɗuum woni jaggude mbaasa tottirde hakke hendi.
Celluɗo woni gonɗo e hakkunde, ɗuum woni nde juulɗo wonata dokko.
Alla Toowɗo O daali: ( E ɓee ɓe siɓe nafaqi ɓe ɓurtintah ɓe ŋakkintah ɓe ngonata ko e hakkunde ɗuum 67)-. - Simoore Al Furkaan 67).

Kulol reedu woni: nde hulate ko haanaani huleede.
Hono hulde haalde goongo e yeddude ko boni.
Cuusal woni: Arde e goongo, hono arde e dingiral wolde ngam duñcande islaam e juulɓe.
Nelaaɗo yo jam e kisal won e mum, hombo wi'atno si homba ñaago: " Aan Alla miin de mbeɗa moolo e mah bone hulol reedu". Nelaaɗo mo jam e kisal woni e mum maaki: " Gooŋɗinɗo cemmbinɗo ɓuri moƴƴude e ɓuri yiɗeede ka Alla e gooŋɗinɗo lohɗo, e kala moƴƴere". Ko Muslim habri mbo.

J- Yeru huɗde e ƴattaade.
- Hono wiide kaari "ko kullel" e yeru mum e konnguɗi.
- Wollo jaŋtaraade awraaji konnguɗi pankari bonɗi.
Nelaaɗo yo o his haɗii ɗuum fof, o maaki: " Gooŋɗinɗo wonah juwoowo, wonah kuɗoowo, wonah pankaro wonah bonɗo ɗeɓngal". Ko Tirmiji e Ibnu Habbaan kabri mbo.

J - 1 - Ñaagaade yo Alla yeɗma jikku moƴƴo O walluma e hembo.
2- Horde Alla tedduɗo O, e wonde hombo anndu ma hombo nanma hombo yiima.
3 - Siftorde baraaje jikku moƴƴo e wonde kombo sabaabu naatde aljanna.
4 - Siftorde battane jikku bonɗo e wonde kombo e sababuuji naatde yiite.
5 - Moƴƴude jikku ina fooɗa gilli Alla e gilli tagu makko o, e wonde bonde jikku ina adda tikkere Alla e tagu mum wonande joom jikku bonɗo.
6 - Janngude daartol Annabi e ñeemtinde mbo.
7 - Wondude e moƴƴuɓe e reentaade bonɓe.

J - Annabi yo jam e kisal ngon e makko maaki: Yeru jaŋtatooɗo Alla e mbo jaŋtataaka Alla, wa'i kono maayɗo e guurɗo. Ko Bukaari habri mbo.
- Waɗi ɗum ko qiima nguurndam neɗɗo ko fotde ko o jaŋtato Alla Toowɗo O.

J - Hoɗum wona sabuya weluya Alla.
2 - Ina ridda seytaane.
3 - Ina reena juulɗo e boneeji.
4 - Juulɗo ina dañira ɗum njoɓdi e baraaje.

J - " Laa Ilaaha Illallaahu"(alah dewateeɗa e goongo mbo wonah Alla). Ko Tirmiji e Ibnu Maaja habri mbo.

J - Mi yettii Alla oon guurtinɗo amen caggal de o wari amen, ko e makko woni ummital". Ko ko hawra e mum.

J - " mi yettii Alla oon koltinɗo mi ngol comcol o yeɗimi ngol ko aldah e feere ummaade e am wonah kadi cemmbe". Abu Daawuuda e Tirmiji e woɓɓe kabri mbo.

J- " Bismillaahi". Ko Tirmiji habri mbo.

J - " Alla yettoode woodaniima aan holtanimi ngol, mbeɗa ñaagama jam hengol e jam kongol feewnira, mbeɗa moolo ma e bone hengol e bone kongol feewnira". Ko Abu Daawuuda e Tirmiji habri mbo.

Si a yi'i goɗɗo ina ɓoorni comcol kesol ñaagano mbo, mbi'a: " Yo ngol rappu Alla lomtina goɗngol". Ko Abu Daawuuda habri mbo.

J - " Aan Alla mbeɗa moolo e ma bone seyteneeji dewi e gori". Ko ko hawra e mum.

J - " yaafuya ma". Ko Abu Daawuuda e Tirmiji habri mbo.

J- " Bismillaahi"(mi fuɗɗoriima Innde Alla). Ko Abu Daawuuda habri mbo.

J - " mbeɗa seedo deweteeɗo e goongo alah si wonah Alla gooto tan o alah denndadiijo, mbeɗa seedo wonde Muhamadu ko maccuɗo makko ko nelaaɗo makko". Ko Muslim habri mbo.

J - " bismillaahi, mi wakkaliima e Alla, feere alah cemmbe alah si wonah e Alla". Ko Abu Daawuuda e Tirmiji habri mbo.

J - " ko e innde Alla min naatiri, ko e innde Alla min njaltiri, ko e Alla min mbakkali" refti o salmina yimɓe galle makko". Ko Abu Daawuuda habri mbo.

J - " Alla udditanam dame yurmeende ma" ko musli habri mbo.

J - " Alla mbeɗa ñaagama e ɓuram Ma" ko Muslim habri mbo.

J - Mi refoto ko noddinoowo o haalata ko si wonah e :" hayya ala assalaati e hayya ala al falaahi" ɗo mbi'atmi ko " laa hawla wolaa quwwata illaa billaahi". Ko ko hawra e mum.

J - " a juulat e Annabi". Ko Muslim habri mbo. Mbi'a: " Alla joom ndu noddaandu timmundu, e juulde darnaande, okku muhamadu jokkorgal e ɓural, ummin mbo e daraja jettaaɗo mbo podanɗaa mbo o ". Al Bukaari.
Ñaagaɗa hakkunde noddinaandu e wuurnaa- ndu, ñaagunde mum ruttetaake.

J - 1- Mi janngat aayatul kursiyyi: ( Alla mbo alah deweteeɗo si wonah kaŋko guurɗo dariiɗo cay e ndeenka tagoore Mum mbo ŋoŋre wollo ɗoyngol nanngatah woodaii mbo ko woni e kammuuji e ko woni e leydi, alah tefoowo ka makko si wonah mbo sakkiti hombo anndi ko woni yeeso mon e ko woni caggal mon ɓe kumpittaako hay huunde e ganndal makko si wonah ko o wela, daŋki makko ki yaaji kammuuji e leydi o roŋkotah reendeɗi ko kaŋko woni toowɗo tedduɗo 255). [Simoore Baqara: 255-] 2 - Mi jannga bismillaahi arrahmaani arrahiim. ( Maaku ko kaŋko woni Alla gooto 1. Alla woni paandateeɗo 2 O jibinaani o jibinaaka 3. O alah hay pasa gooto 4. Laabi tati . En puɗɗariima e innde Alla joom yurmeende heewnde huɓtadinnde joom yurmeende heeriinde wonande gooŋɗinɓe ñande darnga. ( Mbeɗa moolo e joom Falaqi 1. E bone ko O tagi 2. E bone niɓel jemma si ngel niɓɓaɗi 3. E bone guttooji e piɓle 4. E bone Haaside si o haasidiima 5) Laabi tati . En puɗɗariima e innde Alla joom yurmeende heewnde huɓtadinnde joom yurmeende heeriinde wonande gooŋɗinɓe ñande darnga. ( maaku mbeɗa moolo e jom yimɓe1. Jeyɗo yimɓe 2. Deweteeɗo yimɓe 3. E bone cikki sikkinoojo birnatooɗi 4. Oon cikki cikkinoowo e nder becce yimɓe 5. Ummaade e jinneeji e yimɓe 6). Laabi tati. 3- " Aan Alla aan woni joom am alah deweteeɗo e goongo si wonah aan, A tagii kam komi maccuɗo ma, mbeɗa e aadi Ma e fodoore Ma ko kattanɗo, mbeɗo moolo e Ma e bone ko mbaɗmi, mbeɗa ruttu ma neema ma e dow am, mbeɗa rutto bakkatuuji am, yaafo mi, sabu alah jaafatooɗo bakkatuuji mbo wonah Aan. Ko Bukaari habri mbo.

J - " E innde ma Aan Alla maayat mi, nguurat mi" . Ko ko hawra e mum.

J - " Bismillaahi ".
Si a yejjiti e arwannde mum wii:
" Bismillaahi e arwannde e sakket " Ko Abu Daawuuda e Tirmiji habri mbo.

J - " Jettooje ngoodanii Alla ñamminɗo mi ɗum, O yeɗimi ndu, ko aldah e feere ummaa- de e am wonah semmbe" . Ko Abu Daawuuda e Ibnu Maaja kabri mbo.

J - " Alla barkinanɓe ko njeɗɗaaɓe ko, yaafoɓe njurmoɗaaɓe". Ko Muslim habri mbo.

J- " Jettooje ngoodanii Alla"
Yo siɗɗo makko wollo gondiijo makko wii: " yo Alla yurmo ma".
Si o wi'ii mbo noon: yo o wii: " Yo Alla feewnu mon o moƴƴina alhaaliiji mon". Ko Bukaari habri mbo.

J - " Senaare woodaniima Aan Alla e jettooje Ma, mbeɗa seedo alah deweteeɗo mbo wonah Aan, mbelɗa yaafna Ma mbeɗa rutto e ma". Ko Abu Daawuuda e Tirmiji e woɓɓe.

J- Bismillaahi, jettooje ngoodanii Alla (senaa- re woodanii oon eeltanɗa amen ɗum min ngonaana hattanɓe, 13 minen de ko joomi amen min nduttoto14)? " jettooje ngoodani Alla, jettooje ngoodani Alla, jettooje ngoodani Alla, Allaahu akbar, Allahu akbar, Allaahu akbar, senaare woodaniima mi tooñi hoore am yaafomi: sabu alah jaafatooɗo bakkatuuji mbo wonah Aan". Ko Abu Daawuuda e Tirmiji habri mbo.

J - Allaahu akbar, Allahu akbar, Allaahu akbar ( senaare woodani oon eeltanɗo amen ɗum min ngonaana hattanɓe ɗum13 Minen de ko joomi amen min nduttoto 14), Aan Alla emin toro ma e ɗatngal amen ngal moƴƴere e kulol e gollirde ko welat ma, Aan Alla newnan amen ɗatngal amen ngal, sowan amen goɗɗol maggal, Aan Alla ko aan woni gondiijo e ɗatngal, e lomtiiɗo e koreeji, Aan Alla mbeɗa min mooli ma e caɗeele ɗatngal, e bonde ŋari ndaarannde, e bonde ruttorde ka jawdi e koreeji".
Si o ruttiima o haalaɗi, o ɓeyda:
" Ko min ruttotooɓe, tuubooɓe, rewooɓe, joomi amen yettooɓe" Ko Muslim habri mbo.

J- " mbeɗa resnda mon Alla mbo desnde Makko majjata". Ko Ahmadu e Ibnu Maja habri mbo.

J- " Mbeɗa resnda Alla diine ma, e hoolaare ma, e gasnirde golle ma" Ko Ahmadu e Tirmiji kabri mbo.

J-" Alah deweteeɗo e goongo si wonah Alla denndadiijo alanaa mbo, laamu woodanii mbo, jettooje ngoodanii mbo, guurnoowo baroowo, ko o guurɗo mbo maayatah, jam woni ko e junngo makko, ko o kattanɗo kala huunde". Ko Tirmiji e Ibnu Maaja habri mbo.

J- " mbeɗa moolo e Alla e bone seyɗaane diddaaɗo e yurmeende" Ko ko hawra e mum .

J - " yo Alla yoɓma moƴƴere". Ko Tirmiji habri mbo.

J- " Bismillaahi" Ko Abu Daawuuda habri mbo.

J- " jettooje ngoodani Alla mbo moƴƴi timmata e neema makko" Ko Haakim habri mbo e woɓɓe.

J-" mi yettii Alla e kala ngonko" Sahiih Bukaari .

J- Juulɗo ina wi'a:" yo kisal e yurmeende Alla e barke Alla won e mon"
Musiɗɗo makko rutta mbo: " yo kisal e yurmeende Alla e barke Alla won e mon" E nder deftere Tirmiji e Abu Daawuuda e woɓɓe

J- " Aan Alla toɓo nafoowo" Al Bukaari.

J- " min toɓaama e ɓural Alla e yurmeende Mum" Bukaari e Muslim .

J- " Aan Alla emin ñaagima moƴƴere mayru emin moolo e Ma bone mayru" Abu Daawuuda e Ibnu Maaja.

J- " Senaande woodani Mbo rigaango subhinto e yettude Mbo e malaykaaji ngam hulde Mbo" Muwaɗa Maalik .

J- " mi yetti Alla okkuɗo mi aafiya e ko jaribaɗa ko, O ɓurni mi ko heewi e ko tagi ko ɓurnugol" Ko Tirmiji habri mbo.

J- Ari e nder hadiis: " si gooto e mon yi'i e siɗɗo mum wollo e hoore mum, wollo e jawdi mum ko o haawa, yo ñaagano mbo barke sabu yitere ko goongo" Ko Ahmadu e Ibnu Maaja e woɗoɓɓe kabri mbo.

J-"Aan Alla juul e muhamadu e koreeji muhamadu, hono no njuulduɗa e Ibraahiima, e koreeji ibraahiima, tigi tigi ko a Jetteteeɗo tedduɗo, Aan Alla barkin Muhamadu e koreeji Muhamadu, hono no mbarkanirɗa ibraahiima e koreeji ibraahiima tigi tigi ko A jetteteeɗo tedduɗo" Ko ko hawra e mum.

Jaabawol-
1- Ko waɗɗii .
2- Ko yiɗa.
3- Ko harmi.
4- Ko aña.
5- Ko dagi.

Jaabawol-
1- Ko waɗɗi hono juulɗeele joy, e hoorde lewru koorko e ɗiggande jiknaaɓe,
- Ko waɗɗi golluɗo ɗum heɓat baraaje goppuɗo ɗum leɓte.
2 - Ko yiɗa: Woni hono sunnaaji rawaatib, e ummanaade darɗe jemma, e ñamminde ñaamdu e salminde, ina innire sunna wollo ko yiɗa.
- Ko yiɗa baɗɗo ɗum heɓa baraaje goppuɗo ɗum leɓtetaake.
Leƴƴannde himmunde :
Ina haanani juulɗo si o nanii wonde nde huunde ko sunno wollo ko yiɗa o yaawno o waɗa ɗum, e ñeemtinde Annabi.
3 - Ko harmina: Hono yarde sanngara e aaƴaade jiknaaɓe e taƴde enɗameeje.
- Ko harmina ina barje goppuɗo ɗum baɗɗa ɗum ina leɓte.
4 - Ko aña : Hono tottirde wollo heɓɓaraade junngo nana.
Ko aña goppuɗo ɗum ina barje golluɗo ɗum leɓtetaake.
5 - Ko dagi: Hono ñaamde pomeere e yarde attaay, ɗum ina innire:
- Al Mubaahu baɗɗa ɗum barjetaake goppuɗo ɗum leɓtetaake.

J - Woni asli e kala njeeyguuji e gollondire ko dagaade tawi wonah yogo e nooneeji ɗi Alla harmini.
Alla Toowɗo O daali: ( Alla dagni njeeygu O harmini riba) [ Simoore Baqara: 2 5-]

Jaabawol-.
1- Tppude, ina heen: Suuɗde ayiiba e ko yeeyete ko.
Ittaama Abu Hurayrata, wonde Nelaaɗo wirtiima joowel ñaamde, o naatni junngo makko e hende, peɗeeli makko ɗi leppi, o maaki: (Hol ko ɗum woni aan joom ñaamdu ?) o wii : Kammu heɓi ɗum aan Nelaaɗo Alla, O maaki: " Hol ko haɗna ma ɗum waɗde e dow ñaamde he ngam yimɓe ɓe njiya ɗum ? kala puuntuɗo amen jeyaako e am" Ko Muslim habri mbo.
2- Riba: Ina heen nde tottatmi aade ñamaande ujunere o rutta ujunnaaji ɗiɗ.
Ɓeydude nde woni riba karminaaɗo.
Alla Toowɗo O daali: ( Alla dagni njeeygu O harmini riba) [ Simoore Baqara: 2 5- ]
3- Koomte e majjere: Hono de njeeyatmaami ɓirɗam gonɗam e yeecre dammuwol, wollo liƴƴi e nder ndiyam ɗimi awaañi.
Ari e hadiis:( haɗde Nelaaɗo yeeyde koomte). Ko Muslim habri mbo.

J1- Neema islaam, e wonde a jeyaako e yimɓe keefeeru.
2- Neema sunna, e wonde a jeyaako e yimɓe bida.
3- Neema cellal e aafiya, nanɗe e njiiɗe e yaadu e ko wonah ɗuum.
4- Neema yardu e ñaamdu e ɓoornaade.
Neemaaji Alla e men ina keewi limataako tonngotaako.
Alla Toowɗo O daali: ( Si on limtii neemaaji Alla on tonngataaɗi pellet Alla ko jaafatooɗo jurmotooɗo 18) [ Simoore Nahli : 18]

J- Ko waɗɗii: Woni yettude ɗi ɗuum woni mantude Alla e yettirde Mbo ɗemngal e hollude wonde woodanii Mbo ɓural kanko tan, e huutaraade ɗi neemaaji ko welata Alla, wonah woopde Mbo.

J- Juulde koorko e juulde taaske.
- Hono na ardi e hadiis Anas, o wii: Nelaaɗo ari Madiina hoɓe njogii balɗe ɗiɗi hoɓe pija e heɗe, O wii: " Hol ko woni ɗii ñalɗi ? Ɓe mbii: Min pijatna e heɗi e saanga majjiyankooɓe, Nelaaɗo maaki: " Pellet Alla wostaniima mon ko ɓuriɗi moƴƴude, ñalnde taaske e ñalnde juulde koorko" Ko Abu Daawuuda habri mbo.
Ko wonah ɗe juulɗeele ɗiɗe ko bida.

J- Lewru Koorko.

J - Ñalnde aljuma.

J - Ñalnde Arafa.

J - Leylatu Qadri.

J- Waɗɗi ma ko meernude ndaarɗe; Alla daali: ( maakan gooŋɗinɓe ɓe yo ɓe meernu ndaarɗe maɓɓe) [ Suuratu Annuuri: 30].

1 - Fittaandu yamiratndu bonannde: ɗuum woni nde o rewata ko fittaandu mum yamiri ɗum e belaaɗe makko goopol Alla, Alla daali: ( pellet fittaandu ko yamirooru bonannde tawi wonah mbo Alla yurmii pellet Joom am ko jaafatooɗo ko jurmotooɗo) -[ Simoore Yuusuf: 53-]. 2 - Seyɗaane: Ko kammba woni gaña neɗɗo faandaare hembo ko majjinde aade mbo sikki sikkina mbo e bonnannde mbo naatna aade yiite, Alla daali: ( woto rew taaɓe seyɗaane pellet ko o gaña ɓannguɗo) [-Simoore Baqara: aaya 168-] 3- Wondiiɓe bonɓe: Ɓeen hirjinooɓe e bone, ɓe palo moƴƴere, Alla daali: ( Sehilaaɓe ñande heen yogo e maɓɓe ko gaña yogo goɗɗo o si wonah hulɓe Alla ɓe) [Simoore Jukhrufi : 6 ]

J - Tuubde woni: Accude goopol Alla faade e ɗoftaare makko, Alla daali: ( Pellet komi jaafatooɗo wonande oon tuubɗo o gooŋɗini o golli ko moƴƴi refti o feewi) [ Simoore Ɗaaha: 82-]

J 1 - Ɗoofaade e bakkaat.
2 - Nimsude ko yawti ko.
3- Fellitde waasde ruttaade e bakkaat
4 - Ruttude hakkeeji e tooñanngeeji faade e joom mum en .
Alla Toowɗo O daali: ( E ɓeen ɓe siɓe mbaɗi paŋkare wollo ɓe tooñi ko'e maɓɓe ɓe ciftoro Alla ɓe njaafno bakkatuuji maɓɓe alah jaafatooɗo bakkatuuji si wonah Alla ɗoon ɗoɓe ndoonaaki koɓe ngolluno ko tawa hoɓe nganndi) [-Simoore Aali Imraana: 1356]

J- Ɗuum woni nde ñaagotoɗa Alla mantude Annabi ka batirde toownde nde.

Ɗuum woni seninde Alla e kala ustaare e kala ayiiba e bonannde.

J- Ɗuum woni mantude Alla, e sifaraade Mbo kala timmal.

J - Ɗuum woni ko Alla ɓuri mawnude kala huunde O ɓuri teddude kala huunde.

J - Woni maana mum ko jiyaaɗo waylataako ummaade e alhaali faade e goɗɗo o alah semmbe kadi si wonah ummaade e Alla.

J Ɗuum woni ɗaɓɓude jiyaaɗo e Joom makko momtande mbo bakkatuuji makko O suura ayibbaaji makko.